ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 86




                                               

Langskip

Langskip er ei samlenemning på skip som i hovudsak vert rodd, og som er mykje lengre enn dei er breie. Langskip har vore nytta av fleire ulike folkeslag.

                                               

Ormen Lange

Ormen Lange er omtala i dei norrøne kongesogene, mest detaljert i Soga om Olav Tryggvason. Snorre fortel at skipet vart bygt etter ein modell av eit drakeskip som hovdingen Raud den Ramme på Godøy i Saltfjorden åtte. Kong Olav drap Raud på bestia ...

                                               

Osebergskipet

Osebergskipet er eit vikingskip frå 800-talet som blei funne i Oseberghaugen ved Tønsberg i Vestfold den 10. august 1903. Haugen blei grave ut mellom 1904 og 1905 under leiinga til arkeologane Gabriel Gustafson og Haakon Shetelig. Skipet blei før ...

                                               

Tuneskipet

Tuneskipet er leivningane etter eit vikingskip frå kring år 900. Skipet vart funne i ein gravhaug på garden Haugen på Rolvsøy, no ein del av Fredrikstad kommune i Østfold. Namnet "Tuneskipet" kjem av at Rolvsøy var ein del av Tune kommune då skip ...

                                               

Vikingskipsmuseet i Roskilde

Vikingeskibsmuseet er eit museum i Roskilde på Sjælland i Danmark som konsentrerer seg om skip, sjøfart og båtbygging i vikingtida. På museet er det teke vare på leivningar etter fem skuter frå vikingtida som vart funne på botn av Roskilde Fjord ...

                                               

Ardresteinane

Ardresteinane er det moderne namnet på ti biletsteinar som vart funne under golvet i Ardre kyrka på den svenske øya Gotland i Austersjøen då kyrkja vart restaurert i åra 1900 til 1902. Steinane er tidfest til perioden frå 700-talet til 1000-talet ...

                                               

Den norrøne kalenderen

Kalendermånadane til vikingane var, etter alt å døma: Góa sauemånad; feb/mars Mörsugur/hrútmánuður feittetarmånad; des/jan Ýlir/frermánuður julemånad; nov/des Þorri gjødningsmånad; jan/feb Vintermånadene Gormánuður slaktemånad; okt/nov Einmánuður ...

                                               

Jomsvikingar

Jomsvikingar var ei gruppe vikingar som levde på 900- og 1000-talet. Ifølgje Jomsvikingsoga og Soga om Olav Tryggvasson i Heimskringla, heldt dei til i Jomsborg, som låg ved kysten av dagens Tyskland eller Polen. Den nøyaktige plasseringa er omdi ...

                                               

Kenning

Kenning er ein to- eller fleirledda omskrivingsteknikk kjend frå norrøn versekunst, der eit substantiv blir byta ut med eit anna som minner om det ein tenkjer på. Til dømes kan ein person bli skildra ut frå ei handling, ved å kalle ein konge for ...

                                               

Knarr

Knarr er eit nordisk namn på ein båttype som blei bruka i vikingtida. Ordet har opphav i norrønt, der det heitte knorr, men i forma knarr, som blei brukt i stadnamn som Knarrevik og Knarrlagsund, fordi samansettingsforma var knarr-, jamfør at gen ...

                                               

Kong Øysteins hamn

Kong Øysteins hamn på Agdenes ligg ytst i Trondheimsfjorden. Anlegget er ført opp tidleg på 1100-talet for militære formål. Annlegget er omtala i Håkon Håkonsons soge og i Snorre Sturlasons kongesoger. I soga etter Magnussonene står det at Kong Ø ...

                                               

Leidang

Leidang, ledung, expeditio og leidang eller lething, var ei ordning for få frie bønder til å utrusta og bemanna skip. Leidangen, var eit system for å organisera ein kystflåte med tanke på forsvar. Flåten kunne og verta brukt meir offensivt, i han ...

                                               

Serkland

Serkland eller Særkland er ei nemning frå norrøn tid om Mesopotamia og Nord-Afrika. Namnet har ulike tolkingar. Serkarane kan visa til sarasenerne, eit namn brukt om muslimar på denne tida. Namnet kan også ha vore henta frå serkr kappe", kjole, o ...

                                               

Skjoldmøy

Skjoldmøyer var kvinner skildra i norrøn litteratur som slåst som krigarar på lik fot med menn. Dei mest kjende skjoldmøyene var Hervor i Hervors saga og Brynhild i Volsungesaga. Valkyrjene var Odins kvinnelege dødsvette som samla inn daude kriga ...

                                               

Skræling

Skræling er den nemninga som norrøne oppdagarar kalla urfolk i Nord-Amerika på byrjinga av 1000-talet som dei møtte på Grønland og Vinland.

                                               

Tjängvidesteinen

Tjängvidesteinen er det moderne namnet på ein avbroten biletstein med runeinnskrifter som vart funnen i 1844 i ein kjellarmur på Tjängvide gård i Alskogs sokn på den svenske øya Gotland i Austersjøen. Steinen er ein av mange forhistoriske biletst ...

                                               

Vinland

Vinland er ei nemning for eit landområde funne av Leiv Eiriksson og følgjet hans då dei siglde frå Grønland til austkysten av Nord-Amerika for rundt tusen år sidan. Dei viktigaste kjeldene til det ein veit om Vinland er islendingesogene Soga om E ...

                                               

Ynglingesoga

Ynglingesoga eller Ynglingasaga er den første soga i Heimskringla, Snorre Sturlason sitt verk frå 1200-talet om dei norske kongane si historie frå den mytologiske fornalderen og fram til 1177. Soga omtalar dei norrøne gudane som vanlege menneske. ...

                                               

Meterkonvensjonen

Meterkonvensjonen er ein konvensjon inngått i Paris 20.mai 1875 om å opprette eit internasjonalt byrå for mål og vekt, med standardiserte måleiningar som byggjer på desimalsystemet. 17 land underteikna konvensjonen, mellom dei Noreg. Noreg var 26 ...

                                               

Novgorod-traktaten (1326)

Novgorod-traktaten var ein traktat mellom Noreg og Republikken Novgorod vedteke den 3. juni 1326 i Novgorod. Avtalen markerte avsluttinga på tiår med norsk-novgorodske tvistar om grensa i Finnmark. Vilkåra var ei våpenkvile i 40 år. Få år tidlega ...

                                               

Cappelen-saka

Cappelen-saka er ei norsk straffesak mot nordmannen Gjermund Cappelen og eit kriminelt nettverk kalla "Cappelen-ligaen". Cappelen omtalar seg som hasjbaron og har tilstått å stå bak ein av dei største innføringane av narkotika til Noreg nokosinne ...

                                               

Eirik Jensen-saka

Eirik Jensen-saka er ei norsk straffesak mot politimannen Eirik Jensen og eit kriminelt nettverk som inkluderte narkotikasmuglaren Gjermund Cappelen. Saka byrja med at Jensen i 2014 vart arrestert og seinare åtala for grov korrupsjon og narkotika ...

                                               

Listesaka

"Listesaka" var ei mykje omtalt nyhendesak i Noreg i 1977. Politiet gjekk i august 1977 til razzia mot avisa Ny Tid sitt redaksjonslokale i Oslo og beslagla lister med 600 namn over tilsette i dei løynlege tenestene som SV-aren Ivar Johansen hadd ...

                                               

Lygren-saka

Lygren-saka var ein skandale innan norsk etterretning der ei uskuldig kvinne, Ingeborg Lygren, vart skulda for å vera spion for Sovjetunionen. Saka førte til både sjefen for etterretningstenesta, Vilhelm Evang, og sjefen for POT Asbjørn Bryhn gje ...

                                               

Treholt-saka

Treholt-saka var den største spionsaka i nyare norsk historie. Arbeiderpartipolitikaren og diplomaten Arne Treholt vart 20. januar 1984 arrestert på Fornebu flyplass og sikta for spionasje. Den 20. juni 1985 vart han dømd til 20 års fengsel og in ...

                                               

Lars Johan Bucht

Lars Johan Bucht var ein norsk-svensk lensmann fødd i Karungi i Norrbotten i Sverige. Bucht var lensmann i Överluleå frå om lag 1838 til 1848, då han vart suspendert for "försummelse i tjänsten" og søkte avskil. Frå 1848 til 1849 arbeidde han i M ...

                                               

Nils Gaup

Nils Gaup er ein norsk-samisk filmregissør fødd i Kautokeino. Han er kjend for suksessfilmen Veiviseren, og i 2007/2008 for filmatiseringa av Kautokeino-opprøret.

                                               

Klemet Gundersen

Namnet til Klemet Gundersen blei òg skrive Clemet, Clement, Klemmet og Klement. Ulike kjelder har oppført ulike fødselsår: Ved konfirmasjonen hans i 1820 er han oppført med alder 16 år. I folketeljinga 1865 er han oppført med alder 63 år, i 1875 ...

                                               

Aslak Jacobsen Hætta

Aslak Jacobsen Hætta var leiaren for flokken som gjekk til åtak på dei norske huslydene under Kautokeino-opprøret i 1852. Under opprøret vart handelsmannen og lensmannen drepne, mange vart piska, eit hus vart nedbrent og eit anna rasert. Eit snau ...

                                               

Lars Jacobsen Hætta

Lars Jacobsen Hætta var ein norsk reindriftssame frå Kautokeino. Han deltok i Kautokeino-opprøret i 1852. I februar 1852 vart han dømd til fem dagars fengsel på vatn og brød då han i lag med 21 andre samar vart dømd for å ha forhindra gudstenesta ...

                                               

Carl Johan Ruth

Carl Johan Ruth var handelsmann i Kautokeino frå 1844 til han vart drepen under Kautokeino-opprøret. Carl Johan Ruth vart fødd i Gæddvik i Nederluleå i Sverige. Foreldra hans var gardbrukaren Jöns Hansson og Maria Greta Jakobsdotter. På 1840-tale ...

                                               

Skildringar av Kautokeino-opprøret

Skildringar av Kautokeino-opprøret vart kort tid etter hendingane i 1852 eit tema i memoarlitteratur og reiseskildringar. Noko av litteraturen har karakter av vitskapleg arbeid, anna er skrive ei friare, diktarisk form. Opprøret har òg inspirert ...

                                               

Ellen Aslaksdatter Skum

Ellen Aslaksdatter Skum var ein norsk reindriftssame frå Kautokeino. Ho deltok i Kautokeino-opprøret i 1852. Ellen Skum var gift med Mathis Jacobsen Hætta. Dei hadde begge slutta seg til ei ytterleggåande religiøs gruppering, inspirert av Lars Le ...

                                               

Henrik Aslaksen Skum

Henrik Aslaksen Skum frå Kautokeino var ein av samane som Høgsterett i 1854 dømde til døden etter Kautokeino-opprøret i 1852. Han fekk seinare straffa omgjort til livsvarig fengsel. Han var bror til Ellen Aslaksdatter Skum, som òg vart dømd til d ...

                                               

Mons Aslaksen Somby

Mons Aslaksen Somby var ein av leiarane for flokken som gjekk til åtak på dei norske huslydene under Kautokeino-opprøret i 1852. Under opprøret vart handelsmannen og lensmannen drepne, mange vart piska, eit hus vart nedbrent og eit anna rasert. E ...

                                               

Niels Vibe Stockfleth

Nils Joachim Christian Vibe Stockfleth var ein dansk og norsk offiser og geistleg. Stockfleth var sentral i arbeidet med å vidareutvikle det nordsamiske skriftspråket på 1800-talet. Han skreiv ein samisk grammatikk, ei samisk ordbok og fleire rel ...

                                               

Nellejet Zorgdrager

Nellejet Zorgdrager er ein nederlandsk sosialantropolog. Ho har arbeidd ved Instituut voor Culturele Antropologie og Instituut voor Scandinavische Talen en Literatuur ved Universitetet i Groningen. Zorgdrager tok doktorgraden på eit arbeid om Kau ...

                                               

Elling Nilsson Villand

Elling Nilsson Villand, daud i 1720, var ein av dei førande bøndene i øvre Hallingdal tidleg på 1700-talet. Han var leiar for oppstanden i Hovet i 1713.

                                               

Anne Enger

Anne Enger, tidlegare Anne Enger Lahnstein, er tidlegare leiar for Senterpartiet og var statsråd i Kulturdepartementet i Regjeringa Bondevik I. I ein periode var ho fungerande statsminister for Kjell Magne Bondevik under eit lengre sjukdomsfråver ...

                                               

Arbeidarpartiet

Arbeidarpartiet er eit norsk sosialdemokratisk politisk parti. Det blei stifta i Arendal i 1887 og har vore det største norske politiske partiet ved alle vala sidan 1927. Leiaren for partiet er Jonas Gahr Støre, nestleiar er Hadia Tajik, medan Kj ...

                                               

Arbeidernes Idrettsforbund

Arbeidernes Idrettsforbund AIF var eit idrettsforbund organisert av arbeidarrørsla som motvekt og alternativ til Norges Landsforbund for Idrett som var underlagt Forsvarsdepartementet og blant anna blei bruka til å rekruttere streikebrytarar og m ...

                                               

Arbeidernes Leksikon

Arbeidernes Leksikon er eit norsk oppslagsverk som kom ut i tida frå 1932 til 1936. Oppslagsverket vart utgjeve av Arbeidermagasinets forlag i seks band. Redaksjonen vart leia av Jakob Friis og Trond Hegna, frå band 3-6 var òg redaksjonssekretær ...

                                               

Dansen gjenom skuggeheimen

Dansen gjenom skuggeheimen er eit 10-binds romanverk av den norske forfattaren Kristofer Uppdal, utgjeven i tidsrommet 1911–1924. Det er samstundes tittelen på den fyrst utgjevne av romanane, som kom i 1911, og seinare i ny, omarbeidd utgåve i 19 ...

                                               

Demokratiske Sosialistar

Demokratiske Sosialistar var eit tidlegare politisk parti i Noreg. Det vart danna i 1973. Det fulle namnet var Demokratiske Sosialistar AIK. AIK stod for "Arbeiderbevegelsens informasjonskomité mot norsk medlemskap i EF", som bestod av medlemmer ...

                                               

Fagopposisjonen av 1911

Fagopposisjonen af 1911 er ei nemning på ei gruppe innan norsk fagrørsle og arbeidarrørsle. Fagopposisjonen voks fram etter eit fagleg møte i Trondheim i 1911, der det vart vedtatt ei fråsegn om at organisasjonsarbeidet skulle drivast på "et mer ...

                                               

Kaare Fostervoll

Kaare Fostervoll var ein norsk pedagog, gymnasrektor, politikar for Arbeidarpartiet og den første kringkastingssjefen i Noreg. Han var stortingsrepresentant for kjøpstadane i Møre og Romsdal fylke frå 1945 til 1949, kyrkje- og undervisningsminist ...

                                               

Fyrstikkarbeidarstreiken

Fyrstikkarbeidarstreiken var ein streik utført i oktober 1889 av kvinnelege arbeidarar ved Bryn og Grønvolds fyrstikkfabrikkar i Kristiania. Bakgrunnen for streiken var dårlege arbeidstilhøve og låg løn, men den utløysande årsaka var eit lønnskut ...

                                               

Husmann

Husmann er ei nemning på ein jordbrukar som leigde eit ikkje særskilt matrikulert jordstykke av ein gardbrukar. Som motyting måtte husmannen arbeida for gardeigaren, eller betala leige, eller begge delar. Husmenn utan arbeidsplikt var meir vanleg ...

                                               

I stål og olje - Historia om jern- og metallarbeidarane på Stord

I stål og olje - Historia om jern- og metallarbeidarane på Stord er ei bok om historia til fagforeiningane i industrien på Stord, frå skipinga av Stord Jern- og Metallarbeiderforening ved Stordø Kisgruber første gongen i 1914 og fram til Avdeling ...

                                               

Kvinnene på Våler Skurlag

Kvinnene på Våler Skurlag var 13 kvinner som i 1975 vart oppsagde frå arbeidsplassen sin fordi dei var kvinner. Dette var ikkje første gongen kvinner vart oppsagde på grunn av nett fordi dei var kvinner, men det skulle verta siste gong i Noreg at ...