ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 80




                                               

Kjølhaling av fartøy

Kjølhaling av fartøy er å krenge det så mykje over på sida at ein kan kome til å arbeide under botnen på det. Til kjølhaling har det vorte brukt kraftige taljar og spel. Til vanleg vart eine enden av taljen fest eit stykke opp i mastra. Andre end ...

                                               

Klepp

Sjå òg Klepp kommune Ein klepp, også kalla hytt, er ein handreiskap for å løfte fisk på land eller i båt under fiske. For fiske med stong frå land, i sjø og i elvar, brukar ein til vanleg ein langskafta klepp med ein stålkrok for enden. Kroken ka ...

                                               

Linefiske

Linefiske er fiskeri med fiskereiskapen line. Ei line er eit langt snøre, leggen. På den er det festa onglar med faste mellomrom. Frå ongelen går det ein fortaum, som og ver kalla forsyn eller kjensle til lineleggen. For lina vert sett ut må den ...

                                               

Molo

Ein molo er eit byggverk i sjøen til vern mot bølgjer og uvêr. Dette vernet gir ly og hamn for båtar og kaier. Dei fleste moloar er landfaste i eine enden og går ei kurve ut frå land, slik at enden tilnærma går parallelt med landsida. Det kan òg ...

                                               

Pilk

Pilk er ein fiskereiskap av vanlegvis ein fiskekrok, i somme høve fleire krokar, som er festa til eine enden eit blankt metallstykke som er forma slik at det freistar fisken til å bita på når det vert sett i rørsle opp og ned i vatnet ved hjelp a ...

                                               

Rakke

For svabergområdet i Brunlanes, sjå Rakke i Larvik. Ein rakke vert brukt på råseglsfarty til å halde råa inn til masta. Rakken må tillate at råa kan dreie når seglet skal brasast.

                                               

Reiskapen jakt

Ei jakt er ein reiskap som vert brukt ved kravellbygging av båtar og skip. Han vert brukt til å presse, jage, hudplankane saman. Ein hake vert festa til spantet. Så vert to trekilar slegne inn mellom haken og hudplanken. Når han på den måten kjem ...

                                               

Septer på båt

Septer er nemninga på ei vertikal/loddrett støtte med to eller fleire hol/gjennomførings-innretningar som nyttast til å føre rør, wire eller tauverk i relinga gjennom på båtar og skip. Septere i relinga kan vera fastsveiste eller lause avtakbare, ...

                                               

Skinnhyre

Skinnhyre har vore fiskarar og sjøfarande si viktigaste utrusting mot regn og væte. Til skinnhyra reknar ein skinnstakk, skinnhatt, skinnbrok, sjøstøvlar og vevlingar kring handledda. Vottar, og klede unde skinnhyra, var av ull. Skinnhyre vart la ...

                                               

Slitekjøl

Slitekjøl eller stråkjøl vert brukt på farkostar av tre for verne kjølen mot slitasje. Det er ei list som vert festa under kjølen. Ho vert nagla eller spikra fast i kjølen. Om det vert brukt spikar må dei slåast godt inn så dei ikkje vert stikkan ...

                                               

Styre på båt

Eit styre vert brukt til få ein båt på rett kurs. Stundom vert "styre" og "ror" brukt om einannan. Tradisjonelt heiter det styre på båtar på Vestlandet, i Trøndelag og i Nord-Noreg. Det heiter òg styre på jekter. På Skagerrakkysten heiter det ror ...

                                               

Veteranbåt

Veteranbåtar og veteranskip er i dag slike som er bygd før andre verdskrigen og enno eksisterer i mest mogleg opphavleg tilstand. Mange veteranbåtar er meir enn hundre år gamle. Einskilde marinefartøy er enno ikkje 70 år. Fleire fartøy, til dømes ...

                                               

Vevlingar kring handledda

Vevlingar er reimar som fiskarar i Noreg tidlegare vikla rundt handledda under skinnhyra. Dei hindra væte å trenge inn under ermane. Dei hjelpte og til med å halde varmen, og verne mot byllar på handledd og underarmar. Vevlingar vart helst laga a ...

                                               

Åre

Åre eller år er ein reiskap som vert nytta til anten å styre ein farkost med, eller til å drive han fram. Ei år har to hovuddelar, åreskaftet og årebladet. Åreskaftet kan ha eit handtak som roaren dreg eller dyttar. Utforminga av dei ulike delane ...

                                               

Amen

Amen er ein liturgisk sluttformel som tyder det står fast. Ordet vert bruka til å avslute bøner, som i Salmane 41.14: "Lova vere Herren, Israels Gud, frå æve til æve! Amen, amen." Ordet kan stå uomsett i Bibelen, eller det kan vere omsett med san ...

                                               

Den guddomlege liturgien

Den guddomlege liturgien er Den ortodokse kyrkja si nemning for det ein i tradisjonell vestleg kristendom kallar for messe, og står i den bysantiske tradisjonen. I liturgien tilber ein den uforståelege løyndomen Gud og sameininga av den guddomleg ...

                                               

Halleluja

Halleluja er ein språkleg interjeksjon. Opphavet er hebraisk – av הַלְּלוּ og יָהּ – altså "lovpris Jah". "Jah" heng saman med, og blir ofte oppfatta som ein stuttversjon, av namnet på den jødisk-kristne guden JHVH. Det blir m.a. brukt som eit re ...

                                               

Kantor

I Den norske kyrkja har ein kantor det overordna musikalske ansvaret i kyrkjelyden. Tenesteordninga seier at kyrkjemusikktenesta har som føremål å gje kyrkjelyden eit musikalsk uttrykk i gudsteneste og øvrig kyrkjelydsliv. Kantorane til kyrkja er ...

                                               

Kirkelig Fornyelse

Kirkelig Fornyelse er ein organisasjon som har hatt som mål å vere eit bøne- og arbeidsfellesskap av kristne frå ulike tradisjonar som søkjer ei høgkyrkjeleg fornying av kyrkja. Det vil dei arbeide for "gjennom den udelte Kirkes tilbedelse og teo ...

                                               

Kyrkjekor

For arkitektur, sjå Kor i arkitekturen Eit kyrkjokor er eit songkor som har til hovudoppgåve å framføre song ved gudstenester. Koret vil ofte vere knytt til ein kyrkjelyd og leidd av ein kantor. I Noreg er kyrkjekorarbeid samordna gjennom Norges ...

                                               

Sakrarium

Sakrarium, piscina eller thalassidion er ein utslagsvask i ortodokse, katolske og mange anglikanske kyrkjer. Desse stod opphavleg nær altaret, men seinare er det blitt vanlegare å plassera dei i sakristiet. Vatnet som blir hella i sakrariet renn ...

                                               

Vigslevatn

Vigslevatn er vatn som har vorte velsigna av ein prest eller biskop, eller i nokre tilfelle av ein diakon. Det vert brukt i Den katolske kyrkja, Den ortodokse kyrkja og dei austlege ortodokse kyrkjene, Den gammelkatolske kyrkje, deler av Den angl ...

                                               

Eting

Eting er inntaket av føde, særleg for å gje ein heterotrof organisme energi for å kunne leve, og for at han kan vekse. Dyr og andre heterotrofe individ må ete for å overleve. Kjøtetande et andre dyr, planteetande et planter og altetande et ei bla ...

                                               

Fransk mote

Fransk mote viser til motestilar, særleg klesmote, som kjem frå Frankrike. Fransk klesmote fekk særleg høg status i verda gjennom haute couture, som først utvikla seg ved det franske hoffet sist på 1700-talet. Seinare kom parisiske motehus med ko ...

                                               

Frisyre

Frisyre viser til ulike former ein kan ha hår og skjegg i. Nokre hovudformer av frisyrar er langt hår, kort hår, flette, hestehale og dreadlocks. Skjeggvekst ulike stader kan reknast som kinnskjegg, bart og til dømes fullskjegg eller fippskjegg. ...

                                               

Mod-kulturen

Mod eller Mods er namnet på ein subkultur som oppstod i London på slutten av 1950-talet. Han hadde ein topp tidleg og på midten av 1960-talet. Element i kulturen er musikk, mote og scooterar, vanlegvis Vespa eller Lambretta. Desse var som regel s ...

                                               

Utstillingsdokke

Ei utstillingsdokke eller mannekeng er ein modell av eit menneske, som regel i naturleg storleik, som blir brukt til å visa fram korleis klede, hårstilar, parykkar og tilbehøyr tek seg ut når ein har dei på. Dokkene blir ofte brukte i utstillings ...

                                               

Botanisk hage

Botanisk hage er eit område der ein dyrkar plantar hovudsakleg for forskings- eller utdanningsføremål. Ein kan laga botaniske hagar innomhus eller utandørs, på større eller mindre område. Samlingar som berre omfattar tre- og buskvekstar blir kall ...

                                               

Det egyptiske museet

Det historiske museum i Kairo, også kjend som Det egyptiske museet, husar ei stor samling av oldsaker og mumiar frå det gamle Egypt. Det er den største samlinga i verda av antikvitetar ifrå denne perioden. Mykje av dette er på lager, men med eit ...

                                               

Kunstmuseum

Kunstmuseum er ein museumstype som stillar ut kunst. Ofte har slike museum både permanente og skiftande utstillingar. Eit kunstmuseum kan vera vigd ein særskild kunstnar, kunstretning, kunst frå eit visst område eller ganske enkelt visa fram ei k ...

                                               

Musikk

Musikk er lyd som blir skapa for å underhalda, uttrykka seg, eller dyrka fram kjensler i dei som høyrer han. Melodi, harmoni, rytme og vekslinga mellom lyd og stille er viktige element i musikken. Ordet musikk kjem frå gresk mousikê, som er avlei ...

                                               

Meisterklasse

Meisterklasse er ei form for opplæring innan eit emne gjeve av ein meister på området. Slike klassar går føre seg innan eit avgrensa tidsrom, som ei helg eller ei veke. Omgrepet blir mellom anna nytta innan musikk, og viser då til undervising ell ...

                                               

Mixteip

Mixteip var opphavleg det engelske ordet for samlekassett - ei samling ulike musikkstykke festa til lydband. I seinare tid har uttrykket vorte teke opp av hiphopmiljøet, der det som regel tyder "uoffisiell samleplate/album". Her nyttar artistane ...

                                               

Musikkterapi

Musikkterapi kan som fagdisiplin forståast som eit felt som kartlegg samanhengar mellom musikk og helse på eit systematisk og vitskapleg vis. Ein person som arbeider med musikkterapi vert kalla musikkterapeut. Musikkterapeutar kan til dømes ha ar ...

                                               

Musikkvideo

Musikkvideo er ein kortfilm laga for å passa til ein song eller melodi. Musikkvideoar er ofte brukt til marknadsføring av popmusikk, men kan også vera laga mest som eit kunstnarisk uttrykk. Ein musikkvideo kan innehalda ei kort forteljing, visa m ...

                                               

Neumer

Neumer er ein type stenografiske teikn som antyda korleis melodiane skulle syngjast. Det er vassrette linjer med markeringar. Gregoriansk musikk vart etter kvart skriven med neumer.

                                               

SATB

SATB er ei utbreidd forkorting for den vanlege besetninga i eit firstemmig kor- eller solistensemble med ei eller fleire stemmer per stemmeleie – S opran, A lt, T enor og B ass. SATB er den vanlege besetninga i oratorium frå barokkmusikk, wienerk ...

                                               

Takt

Takt viser til rytmisk lyd eller rørsle. Ein kan til dømes snakka om gå eller ro i takt. Omgrepet blir elles særleg mykje brukt innan musikk. Dette er avleidd frå lyrikk, der "takt" kan visa til versefot. "Takt" eller "taktkjensle" kan elles visa ...

                                               

Verdsmusikk

Verdsmusikk er ei nemning som i regelen dekkjer all musikk som ikkje fell inn under kategoriane vestleg popmusikk, vestleg klassisk musikk, eller musikkformer av amerikansk opphav, slik som jazz, hip-hop, country og rock. Nemninga vart skapt på m ...

                                               

Aspekt i mytologien

Aspekt i mytologien viser til at éin guddom kjem til uttrykk gjennom fleire mytologiske personar. Ein delperson av ein guddom vert kalla eit aspekt av guddommen. I egyptisk mytologi kunne ein til dømes oppfatta himmelgudinna Hathor som vernar av ...

                                               

Bermudatriangelet

Bermuda-triangelet, òg kalla "dødens triangel", er kallenamn på eit triangelforma område på ca. 2.5 millionar km² vest i det nordlege Atlanterhavet, Sargassohavet, nord for Karibia mellom Bermuda, Puerto Rico og Floridas sørlegaste spiss. Havområ ...

                                               

Dilmun

Dilmun er det sumeriske namnet på eit myteomspunne land som låg ved Persiabukta i Arabia, på handelsruta mellom Mesopotamia og Indusdalkulturen. Dilmun er nemnd frå og med 2000-talet fvt. Det omfatta dagens Bahrain, Kuwait, Qatar og dei austre de ...

                                               

Etiologi

Etiologi er læra om årsaker. Omgrepet vert nytta i filosofi, fysikk og biologi. I etiologien studerer ein kvifor fenomen oppstår og årsakene til kvifor dei utviklar seg som dei gjer. I medisin er etiologi studiet av årsakene til ulike sjukdommar.

                                               

Hamskiftar

Hamskiftarar er fiktive vesen av ulike slag som har evne til å skifte framtoning eller ham. Dette trekket er mykje nytta i ulike slag eventyr, der helten stundom òg får denne evna. Mange av dei underjordiske, slike som fossegrimen, nissen, huldra ...

                                               

Helt

Helt eller heltinne er ein beundringsverdig person som har peikar seg ut gjennom å visa mot eller utføra bragder. Helten kan vera hovudpersonen ei forteljing, som eit episk dikt, roman eller film, eller i ein viss situasjon. I gresk mytologi vert ...

                                               

Kosmos

Kosmos er eit gresk ord, som betyr verdsalt eller univers. Eigentleg tyder ordet "orden". Det var fordi ein såg at stjernehimmelen og jorda var ordna etter eit system, kor ein observerte at stjernene flytta seg heilt jamt og regelmessig over himm ...

                                               

Myte

Ein myte kan vere utbreidd falsk el. skeiv oppfatning ei symbolsk framstilling, forteljing eller segn overlevert frå førhistorisk tid om skapinga, gudar og viktige hendingar; gudesegn. I den første tydinga av ordet utgjer ei samling mytar frå ein ...

                                               

Samanliknande mytologi

Samanliknande mytologi er studie av mytologiar og mytebruk frå ulike kulturar som filosofisk, psykologisk, religiøst eller filologisk fenomen. Vitskapsgreina voks fram på 1800-talet saman med andre former for samanliknande studium av språk, histo ...

                                               

Namnedag

Ein namnedag er ein dag som er tileigna ein person sitt førenamn. Det er ein merkedag for personar som har dette namnet, og blir feira om lag som ein fødselsdag i nokre land, særleg i Hellas og Sverige. Kva namnedag ein har står ei særskild liste ...

                                               

Anonym

Anonym er gresk for utan namn og kan visa til at nokon er unemnde, ukjende eller namnlause. Kommunikasjon og utgjevignar kan vera anonyme. Ein kan til dømes senda anonyme brev eller kommentarar ved å ikkje signera dei. Verk kan også gjevast ut an ...