ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 6




                                               

Instruks

Instruks er ein ordre, ofte skriftleg, som bind ein underordna instans eller person til å handle på ein bestemt måte. Ein instruks frå norske styresmakter må ha heimel i lov eller forskrift. I næringslivet brukar ein instruksar når det gjeld beho ...

                                               

Jury

Jury er ei nemning som vert nytta i ymse samanhengar om eit utval av personar som har fått mandat til å avgjere saker innanfor eit fastsett saksområde.

                                               

Jus soli

Jus soli er ein rett der nasjonalitet og statsborgarskap blir gitt til kvar ein som er fødd på den aktuelle staten sitt territorium. Ved utgangen av 1800-talet delte dei fleste nasjonalstatane seg ei gruppe som gav nasjonalitet på grunnlag av jus ...

                                               

Konsesjon

Konsesjon er eit ord som tyder "løyve" eller "løyvebrev, fullmakt, lisens, lov, einerett, fribrev, privilegium". Ordet kjem frå latin "concedere", gå med på, vike. På engelsk "concession". I mange samanhenger vert ordet brukt om få løyve til noko ...

                                               

Lagmann

Ein lagmann er ein dommar som er leiar av ei avdeling i ein lagmannsrett. Ein lagmann er som andre fast tilsette dommarar ein embetsmann. Namnet kjem opphavleg frå gamalt av, då ein lagmann fungerte som ein tillitsmann for bøndene. Lagmannen vart ...

                                               

Lov

Lov er ein rettsregel som fastset rettar og plikter. Ein formell lov er ein skriven rettsregel laga av den lovgjevande makta i eit land. I moderne tid er lovar som oftast nedskrivne, slik at sedvanerett ikkje er rekna som del av lovane. Tradisjon ...

                                               

Lovbrot

Lovbrot er i vid meining slike handlingar eller slik framferd som er forbode ifylgje ei lov, eller ifylgje føresegner gjeve av offentleg styresmakt i medhald av ei lov. Men vanlegvis taler ein ikkje om lovbrot i alle høve der det er gjort noko so ...

                                               

Meddommar

Ein meddommar er ein dommar som ikkje har juridisk utdanning, men opptrer som dommar ut frå erfaringa si som samfunnsborgar og vanleg kunnskap om menneska og korleis samfunnet heng saman. Hovudgrunnane for å ha lekfolk med i domstolane er eit øns ...

                                               

Myndig alder

Myndig alder, tidlegare kalla lagalder, er den alderen ein person blir myndig, det vil seie gamal nok til sjølv å slutte juridisk bindande avtalar og råde over eigne pengar og verdiar utan bruk av verje. Etter at Europarådet i 1972 vedtok ein res ...

                                               

Notar

Notar er ein privatpraktiserande juridisk person som er oppnemnt av staten. Ein notar er ansvarleg for å oversjå og registrera kjøp og sal av eigedom, registrera viktige dokument, som til dømes testamente og viktige kontraktar, både på vegne av p ...

                                               

Offentleg rett

Offentleg rett er den delen av jussen som handlar om det rettslege tilhøvet mellom individet og staten, og om det rettslege tilhøvet mellom dei ulike statsmaktene parlamentet, regjeringa og domstolane. Sentrale rettsområde innan offentleg rett er ...

                                               

Overformynderiet

Overformynderiet har som oppgåve å vareta umyndige - mindreårige og umyndiggjorde - sine interesser, særleg på det økonomiske området. Dei syter for oppnemning av verje og hjelpeverje og fører tilsyn med desse. Overformynderiet forvaltar midlar f ...

                                               

Preseptorisk

Preseptorisk betyr det same som ufråvikeleg. At ein regel ei lov er preseptorisk medfører at den ikkje kan fråvikast i avtale mellom to eller fleire partar. Omgrepet blir først og fremst brukt i kontraktsrettslege lover, der det ofte vil vere nok ...

                                               

Rettsevne

Rettsevne er evna til å ha rettar og plikter. Alle menneske har rettsevne, og dette gjeld uavhengig av alder og mogningsnivå. Også eit spedbarn vil ha rettsevne, noko som blant anna inneber at det kan erverve eigedelar ved f.eks. gåve eller arv. ...

                                               

Rettsleg handleevne

Rettsleg handleevne er eit juridisk omgrep som omhandlar i kva grad ein person har evne til å binde seg rettsleg og påta seg ansvar, for eksempel ved avtale, testament eller inngåing av ekteskap. Hovudregelen er at ein har slik evne viss ein er m ...

                                               

Rettssubjekt

Eit rettssubjekt er eit juridisk omgrep for alle som kan få rettar og pådra seg plikter med grunnlag i rettsreglar. Alle fysiske personar er rettssubjekt, og det same gjelde i utgangspunktet for juridiske personar. Eit selskap er såleis eit eige ...

                                               

Riksadvokat

I Noreg er riksadvokaten den øvste leiaren for påtalemakta og er berre underlagt Kongen i statsråd. Noreg sin riksadvokat er Jørn Sigurd Maurud. I nokre land vert riksadvokaten ofte kalla for generaladvokat. Riksadvokaten er dagleg leiar for påta ...

                                               

Sedvanerett

Sedvanerett er eit juridisk omgrep for rettsreglar som har blitt danna ved at eit bestemt handlingsmønster, opptreden eller oppfatting av rettar og plikter har blitt følgt over lang tid og blitt rettsleg forpliktande for rettssubjekta. For at ein ...

                                               

Separasjon

Separasjon er opphøyr av det ekteskapelege samlivet. Ordet separasjon kjem frå latin separare, skilje. Dette kan skje antan ved faktisk separasjon/samlivsbrot, eller ved separasjon etter lova. Separasjon etter norsk lov skjer ved løyve eller i sj ...

                                               

Servitutt

Servitutt er ein råderett over annan manns eigedom. Døme på positive servituttar er vegrett og båtfesterett som gir servitutthavaren rett til å bruka eigedomen til h.v. ferdsle og båtfeste. Negative servituttar går ut på at servitutthavaren kan n ...

                                               

Sorenskrivar

Sorenskrivar er ein offentleg embetsmann og dommar som er utnemnd til øvste administrative leiar for ein domstol i fyrste instans, det vil seie ein tingrett. Sorenskrivarordninga blei innført på bygdetinga ved forordning av 31. juli 1591. Forordn ...

                                               

Støtteadvokat

Støtteadvokat eller bistandsadvokat er ein advokat som på det offentlege sin kostnad skal take seg av interessa til offeret i særlege grove straffesaker, altså saker som den offentlege påtalemakta reiser mot ein person som det er grunn til å tru ...

                                               

Tortur

Tortur er ei handling som med vilje påfører eit menneske smerte eller liding, anten psykisk eller fysisk. Årsaka til at tortur blir brukt kan vere som straff eller hemn, for å skremme andre eller for å tvinge fram informasjon eller ei tilståing.

                                               

Umyndig

Umyndig er eit juridisk omgrep som omfattar to kategoriar personar som er umyndige. Det er for det første ein person, eit barn, ein mindreårig som ikkje har nådd myndig alder etter Verjemålslova, Lov om vergemål for umyndige av 1927 § 1. Verjemål ...

                                               

Umyndiggjort

Umyndiggjort kan ein myndig person, ein person over 18 år, bli etter reglane i Lov om Umyndiggjørelse av 28. november 1898. Dette kan berre skje viss dei ikkje lenger er i stand til å vareta sine eigne interesser. Dei sentrale vilkåra for umyndig ...

                                               

Uskifte

Uskifte er eit juridisk omgrep, for ei ordning der den som lever lengst av to ektefellar har rett til å overta alt det den først avdøde eigde, og disponere over dette, utan å måtte gjere opp arven med arvingane til den som døydde først. Arvingane ...

                                               

Verje

Verje er ein person som etter Verjemålslova, Lov om vergemål for umyndige av 1927, varetar ein umyndig sine interesser og handlar på den umyndige sine vegne i formuessaker, og er også rettsleg representant for den umyndige i alle samanhengar. Ein ...

                                               

BroBizz

BroBizz er eit dansk system for elektronisk betaling i automatiske betalingsanlegg. BroBizz vart stifta i 2008 og vert utvikla og administrert av BroBizz A/S, eit heileigd dotterselskap av Sund & Bælt Holding A/S. Ein BroBizz er ei trådlaus bombr ...

                                               

Fengselsbetjent

Ein fengselsbetjent er ein tilsett ved eit fengsel. Arbeidsoppgåvane til ei fengselsbetjent er kontroll, grensesetjing, visitasjonar og tryggingstiltak. Jobben inneber òg ansvar for rehabilitering, motivering og rettleiing av innsette i fengsel.

                                               

Statsmann

Ein statsmann eller statskvinne er vanlegvis ei nemning på politikarar eller andre viktige personar i ein stat som har ein lang og respektabel karriere innan politikk på eit nasjonalt eller internasjonalt nivå. Nemninga gir respekt og det er vanl ...

                                               

Bahrain

Bahrain, offisielt kongedømet Bahrain er ein liten øystat nær vestkysten av Persiabukta. Det er ei øygruppe med øya Bahrain, som er den største landmassen med ei lengd på 55 km og ei breidd på 18 km. Saudi-Arabia ligg i vest og er knytt til Bahra ...

                                               

Belgia

Kongeriket Belgia eller berre Belgia er eit lite land vest i Europa. Landet grensar til Nederland, Tyskland, Luxembourg og Frankrike. I tillegg er det ei lita kystline mot Nordsjøen. I romersk tid låg det som no er Belgia grovt rekna i den romers ...

                                               

Danmark

Danmark er eit land i Nord-Europa. Det er det sørlegaste av dei nordiske og skandinaviske landa, og ligg sørvest for Sverige og sør for Noreg. Danmark har landgrense til Tyskland, og grensar også til Nordsjøen og Austersjøen. Innbyggjartalet er p ...

                                               

Japan

Japan 本, "soloppgangslandet") er eit øyrike heilt aust i Asia. Det ligg ved Stillehavet, aust for det japanske havet som skil det frå Kina, og den koreanske halvøya, som har kort veg til Japan over Koreasundet. Det har rundt 120 millionar innbyg ...

                                               

Kongeriket Nederlanda

Kongeriket Nederlanda er eit kongerike som frå 2010 består av fire land: Nederland, Aruba, Curaçao og Sint Maarten. Fram til 1975 var òg Surinam ein del av kongeriket og frå 1954 til 2010 Dei nederlandske Antillane. Kongeriket Nederlanda er eit m ...

                                               

Spania

Kongeriket Spania eller berre Spania er det største landet på Pyrenéhalvøya sørvest i Europa. Landet er eit konstitusjonelt monarki med hovudstad i Madrid. Det grensar mot Andorra og Frankrike i nord, Portugal i vest, og mot Gibraltar og Middelha ...

                                               

Storbritannia

Storbritannia, offisielt Det sameinte kongeriket Storbritannia og Nord-Irland, er eit konstitusjonelt monarki som omfattar England, Wales, Skottland og Nord-Irland. På engelsk blir namnet ofte korta til UK. Øya Storbritannia utgjer størstedelen a ...

                                               

Sverige

Sverige, også Sverike, offisielt Kongedømet Sverige, er eit land på den austlege delen av den skandinaviske halvøya i Europa. Andre namn for Sverige er Svearike og Sverike. Sverige grensar direkte til Noreg og Finland. Den nordlege delen av lande ...

                                               

Barnekonge

Barneherskar, barnekonge eller barnekeisar er ein monark som ikkje er blitt vaksen. I eit monarki der monarken ikkje er myndig enno kan ein eller fleire regentar eller rådgjevarar ha makta. Dette kan til dømes vera eit familiemedlem eller ein høg ...

                                               

Hoff

Hoff er den utvida hushaldninga og omgangskrinsen til ein regent. Det omfattar familiemedlemmer, tilsette og den næraste omgangskrinsen til regenten. I meir avgrensa tyding viser det til dei høgaste personlege funksjonærane til ein regent. I mona ...

                                               

Kroning

Kroning er ein seremoni der ein fyrste blir rituelt innsett i stillinga si. Dette skjer vanlegvis ved at ei krone blir sett på hovudet til monarken under høgtidelege omstende. Fyrsten blir gjerne også gjeven andre kronregaliar. Kroningsseremoniar ...

                                               

Kronprins

for den norske filmen frå 1979, sjå Filmen Kronprinsen Kronprins er i Noreg, Danmark og Sverige tittelen på ein prins som står først i arvefølgja til kongetrona. Den kvinnelege tilsvarande tittelen er kronprinsesse, men denne tittelen blir også b ...

                                               

Medregent

Medregent eller samregent er ein regent eller monark som deler makt og status med ein eller fleire andre. Makta kan til dømes vera delt mellom slektningar, som foreldre og barn, sysken eller ektepar. Formelle ordningar der styret av eit land er d ...

                                               

Restaurasjonen i Frankrike

Restaurasjonen i Frankrike, eller Bourbon-restaursasjonen, er eit tidsrom i fransk historie som varte frå gjeninnsetjnga av ein monark av huset Bourbon i 1814 til julirevolusjonen i 1830. Perioden var prega av gjenopprettinga av "den gamle ordene ...

                                               

Rojalisme

Rojalisme er det å støtte ein spesiell monark som statsoverhovud for eit særskilt monarki, eller eit spesielt dynastisk krav. Dette skil seg i prinsippet frå monarkisme, som er støtte til eit monarkisk styre, men ikkje nødvendigvis ein spesiell m ...

                                               

Aserbajdsjan

Aserbajdsjan, offisielt Republikken Aserbajdsjan er ein republikk i den søraustlege delen av Kaukasia, og det største landet i denne regionen. Mesteparten av landet ligg i Asia, men ein liten del ligg på europeisk side nord for Kaukasus. Aserbajd ...

                                               

Finland

Republikken Finland eller berre Finland er eit land i Norden. Finland har sidan 1995 vore medlem av EU og er det fyrste og einaste nordiske landet som har innført euro som valuta.

                                               

Folkerepublikken Kina

Folkerepublikken Kina er den eine av dei to kinesiske statane. Den andre er Republikken Kina. Folkerepublikken Kina kontrollerer heile fastlands-Kina. Folketalet er størst i verda, og landet er tredje største i flatevidd. Jordbruk er viktigast fo ...

                                               

Honduras

Republikken Honduras er eit land i Mellom-Amerika som grensar til Guatemala og El Salvador i nord og Nicaragua i sør. I vest ligg Stillehavet og i aust Hondurasbukta og Det karibiske havet. Belize ligg omkring 75 km frå Honduras, på tvers av den ...

                                               

Indonesia

Republikken Indonesia er eit land i Søraust-Asia og Oseania. Landet er verdas største øystat, bygt opp av 17 508 store og små øyar, der Sumatra, Java, Sulawesi, Kalimantan og Papua er dei største. Indonesia er med 240 millionar innbyggjarar det f ...