ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 372




                                               

Hemn

Hemn er ei handling som går ut på å skade ein person eller ein spesifikk gruppe personar som reaksjon på ein skade denne personen eller gruppa har gjort, eller blir halde for å ha gjort, på hemnaren eller den gruppa hemnaren identifiserer seg med ...

                                               

Elektrolyse

Elektrolyse er ein metode for å skilje molekyl eller gjere om salt til grunnstoffa dei består av, ved å sende elektrisk straum gjennom dei ved hjelp av to elektrodar; éin negativt ladd, katode, og éin positiv ladd, anode. Elektrodane tiltrekkjer ...

                                               

Kjemisk industri

Kjemisk industri viser til fleire former for industriverksemd der ein forsker på og bruker kontrollerte kjemiske prosessar til å danna ønskte stoff, til dømes drivstoff, gjødsel, medikament, reingjeringsmiddel eller mellomprodukt til vidare indus ...

                                               

Kjemisk prosess

Ein kjemisk prosess er ein metode for, eller eit middel til å endre éin eller fleire kjemikaliar eller kjemiske blandingar. Ein slik prosess kan verte skapt av nokon, eller han kan oppstå naturleg. Omgrepet vert ofte brukt for å skildre handsamin ...

                                               

Separasjonsprosess

Gravitativ separasjon er å skilje væsker og gassar på grunn av skilnad i tettleik. Prosessen nyttar ein mellom anna i petroleumsreservoar der gass, olje og vatn finst i separate sjikt gass øvst, vatn nedst. Partikler med ulik tettleik, til dømes ...

                                               

Vakuum

Vakuum er i fysikken definert som eit tomt rom, altså fråvær av materie i eit gjeve volum av rommet. I daglegtale vert omgrepet òg ofte nytta om kvart rom der det er undertrykk. Eit perfekt vakuum er ein ideell tilstand som ikkje kan eksistere. D ...

                                               

Milanković-syklusane

Milanković-syklusane er dei endringane i klimaet til jorda som kjem av relativt små endringar i rørsla til jorda omkring sola som så endrar solinnstrålinga. Fenomenet har fått namnet sitt etter den serbiske ingeniøren, astrofysikaren og matematik ...

                                               

Oppgang og nedgang i astronomi

Oppgang i astronomien er når ein himmellekam kjem til syne over den austlege horisonten på grunn av jordomdreiinga. Det vert skilt mellom sann oppgang når høgda til stjernene er lik null, og tilsynelatande oppgang når ein kan sjå stjernene i den ...

                                               

Solrenning

Solrenning eller soloppgang er når den øvre randa av sola er synleg over synsranda på om morgonen. Langs same breiddegrad vil tida for solrenninga finne stad fire minutt seinare for kvar lengdegrad vestover og fire minutt tidlegare for kvar lengd ...

                                               

Tussmørker

Tussmørker er ei nemning for lyset før solrenning eller etter soleglad når sollyset vert spreidd og reflektert av gass og støv i den øvre atmosfæren og lyser opp den lågare atmosfæren og overflata på jorda. På norsk heiter det ofte skyming eller ...

                                               

Rørsle i fysikk

Rørsle i fysikk tyder framhaldande brigde av stoda åt ein lekam. Brigda må omtalast jamført med noko, anten eit referansesystem eller jamført åt andre lekamer. Rørsle er ingen fysisk storleik, men vert nytta til å greie ut om og gje eit bilete av ...

                                               

Akselerasjon

I fysikk er akselerasjon eit mål på kor fort hastigheit endrar seg. Akselerasjonen vert definert som fartsendring per tidseining. Han er difor ein vektoriell storleik med dimensjon lengd/tid². Måleininga for akselerasjon uttrykt ved SI-einingar e ...

                                               

Anatomiske rørsleskildringar

Rørsle er skildra ved bruk av spesifikke anatomiske omgrep. Rørsle førekjem i organa, lemmene og andre spesifikke kroppsdelar. Terminologien som blir bruka skildrar denne rørsla i samsvar med den relative retninga til ledda i anatomisk utgongssti ...

                                               

Bering

Bering er det å halda noko oppe og ta det med seg. Menneske kan bera noko i handa, på armen, skuldera, hovudet, ryggen eller på andre måtar ved hjelp av utstyr eller ulike innretningar, eller dei kan få dyr til å bera, som ridedyr eller kløvdyr. ...

                                               

Gonge

Gang eller gonge er det gå med føter på bakken, det vil seia å ta seg fram noko saktare enn om ein spring. Ein skil mellom gå på to føter, der ein vekslar med å leggja vekta på kvar fot medan ein går, og fire, der det finst ulike gangartar eller ...

                                               

Hastigheit

Hastigheit eller snøggleik er ein storleik definert posisjonsendring delt på tid. Det vil sei at snøggleik skildrar både fart og retning. I fysikken skil ein mellom hastigheit som er ein vektoriell storleik og fart som er ein skalar storleik. Far ...

                                               

Rørslemengd

Rørslemengd, momentum, massefart, impuls, rørslestorleik eller driv er ein fysisk storleik. I klassisk fysikk er ho definert som masse multiplisert med snøggleik. Rørslemengd er ein vektor, dvs. det er ein storleik med retning i rommet. Vanleg sy ...

                                               

Sparking

Sparking eller spenning er det å støyta eit bein mot eit mål eller ut i lufta. Sparking kan vera ein del av slosting, idrett eller oppvising, som dans. Spark blir bruka som angrepsmiddel i nærkamp. Ein kan òg nytta spark til å gje ein liten gjens ...

                                               

Termodynamisk prosess

Ein termodynamisk prosess er ein tilstandsendring i eit termodynamisk system, frå ein initial stabil tilstand til ein endeleg stabil tilstand. Termodynamiske prosessar skil seg frå kvarandre ved kva parametrar, som til dømes temperatur, trykk, vo ...

                                               

Adiabatisk prosess

Ein adiabatisk prosess eller ein isokalorisk prosess er ein termodynamisk prosess der det ikkje skjer varmeutveksling mellom ei væske og omgjevnadane. Uttrykket "adiabatisk" kjem frå gresk og tyder "ugjennomtrengeleg". Ei adiabatisk grense er til ...

                                               

Isentalpisk prosess

Ein isentalpisk prosess eller isoentalpisk prosess er ein prosess som skjer utan endringar i entalpi, H ; eller spesifikk entalpi, h. I ein stasjonær prosess, kan signifikante endringar i trykk og temperatur skje ei væske og prosessane kan likeve ...

                                               

Isobar prosess

Ein isobar prosesss er ein termodynamisk prosess der trykket er konstant, Δ P = 0 {\displaystyle \Delta P=0}. Varmen som blir overført til systemet gjer eit arbeid, men endrar òg den indre energien til systemet: Q = Δ U + W {\displaystyle Q=\Delt ...

                                               

Isoterm prosess

Ein isoterm prosess er ein termodynamisk prosess der temperaturen i systemet er konstant: Δ T = 0. Dette skjer vanlegvis når systemet er i kontakt med eit varmereservoar på utsida og prosessen skjer sakte nok til at systemet heile tida kan tilpas ...

                                               

Kjernefusjon

Kjernefusjon innebèr at to eller fleire atomkjernar smelter saman, slik at det vert danna ein ny og tyngre atomkjerne. Ved samansmelting av lette atomkjernar vert det frigjeve store mengder energi. Kjernefusjon finn stad i stjerner, i visse typer ...

                                               

Reversibel prosess

Ein reversibel prosess er i termodynamikk ein prosess som er syklisk. Det vil seie at prosessen kan "reverserast" ved hjelp av infinitesimale endringar av somme av eigenskapane til systemet utan tap eller dissipasjon av energi. På grunn av desse ...

                                               

Den brende jords taktikk

Den brende jords taktikk eller brend jords taktikk er ein militær taktikk som går ut på å øydeleggje alt som kan brukast av fienden medan ein sjølv rykker fram eller særleg trekkjer seg ut av eit område. Utrykket stammar frå praksisen med å brenn ...

                                               

Gjennomstrøymingsmålar

Eit flowmeter eller ein gjennomstrøymingsmålar er eit instrument for å måla gjennomstrøyming med. Det er ikkje lett å måla gjennomstrøyminga direkte, så ofte vert det brukt andre typar måleinstrument, som gjev ein verdi som gjennomstrøyminga kan ...

                                               

Isokinetisk

iso- er eit prefiks som kjem frå gresk isos, og tyder "lik". Det blir hovudsakleg brukt i tekniske og vitskaplege samanhengar. Adjektivet "kinetisk" kjem frå gresk κίνηση som tyder "rørsle". Ordet isokinetisk kan bli brukt i samband med prøvetaki ...

                                               

Justering

Justering: over ty. frå mlat. justus. 2009, 14. februar. I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå (over_ty._fra_mlatt._justus.

                                               

Komparator

Ein komparator er eit apparat til å samanlikne lengdemål, til dømes til justering av målestavar eller utmåling av visse lengder. På komparatoren er ei vogn som flyttast på skinner. På vogna vert dei to målestavane ført ved sida av kvarandre. Over ...

                                               

Massestraummålar

Ein massestraummålar eller coriolisstraummålar er eit apparat til å måle kor mykje væske som strøymer gjennom eit røyr. Han målar ikkje volumet av væska som strøymer gjennom røyret, men massen. Volumetrisk straummåling er proporsjonal til massest ...

                                               

Måleblende

Denne sida finst òg på høgnorsk - sjå "Hn/Måleblenda". Ei måleblenda flow orifice er eit måleelement for måling av gjennomstrøyming ved hjelp av Bernoulli-prinsippet. Måleblenda er ei plata med eit hòl i. Når mediet strøymer gjennom måleblenda, o ...

                                               

Måleinstrument

Eit måleinstrument er eit instrument for å måla noko med. Eit måleinstrument kan vera alt frå enkle instrument som eit kvikksølvtermometer eller eit måleband, til det avanserte måleelement med tilhøyrande måleomformarar.

                                               

Måleomformar

Ein måleomformar er ein komponent som konverterer frå ein storleik til ein annan. Det kan til dømes vera at eit akselerometer gjev ut ei spenning som er proporsjonal med aksellerasjonen, men at ein ynskjer å overføra dette signalet via ei 4 - 20 ...

                                               

Referanse i måling

Innan måleteknikk er ein referanse ein lekam, instrument, material eller naturkonstant som representerer ein nøyaktig verdi for ein storleik, og som kan nyttast til kalibrering av måleutstyr. Den nasjonale normalen for kilogram er til dømes den m ...

                                               

Engler-viskosimeter

Engler-viskosimeter er eit måleapparat for viskositet, til dømes av smøreolje. Viskosimeteret er kalla opp etter den tyske kjemikaren Carl Engler. Væska ein skal måle renn gjennom eit kor kapillarrøyr og ein måler kor lang tid ei viss mengd bruka ...

                                               

Ideal væske

Ei ideal væske er i væskedynamikken ei væske utan indre friksjon. Ei særskild tyding er ei væske som ikkje har indre friksjon og er inkompressibel. Den klassiske væskedynamikken handsamar berre ideale væsker, men gjeld tilnærma for væsker med lit ...

                                               

Ikkje-newtonsk væske

Ei ikkje-newtonsk væske er ei væske der viskositeten er avhengig av skjerhastigheita, i motsetnad til forholdet hos newtonske væsker. Medan vatn er ei newtonsk væske med tilnærma same viskositet uavhengig av skjerhastigheita, er til dømes ein sme ...

                                               

Kinematisk viskositet

Kinematisk viskositet er tilhøvet mellom viskositeten μ og tettleiken ρ til ei væske. Han vert vanlegvis skriven som den greske bokstaven nu. Han er nyttig når ein skal analysere Reynoldstalet, som uttrykker forholdet mellom tregleikskrefter og d ...

                                               

George Gabriel Stokes

Sir George Gabriel Stokes, 1. Baronet var ein britisk matematikar og fysikar. Han var professor i matematikk i Cambridge frå 1849. Stokes var dugande både i teoretisk og eksperimentell fysikk og fleire viktige fysiske lover er kalla opp etter han ...

                                               

Væske

Væske er ein aggregattilstand eller fase som har fast volum, men ikkje fast form. Det vil seie at stoffet som er i denne tilstanden har meir energi enn fast stoff, men mindre enn gass. Ei væske tek form etter ilåtet ho fyller. Ho utøver likt tryk ...

                                               

Formørking

Ein eklipse eller formørking er ei astronomisk hending der ein himmellekam for ein periode er formørka ved at han anten flyttar seg inn i skuggen til ein annan lekam, eller ved at ein annan lekam passerer mellom seg og det lysande objektet. Omgre ...

                                               

Gammaglimt

Gammaglimt er dei mest kraftige eksplosjonane i universet sidan Big Bang og det mest lyssterke fenomenet ein kjenner til. Gammaglimt skjer på avstandar av milliardar av lysår og består av ein kraftig utladning av gammastråling og ein seinare ette ...

                                               

Hypernova

Hypernovaer er supertunge stjerner som kollapsar i sluttfasen av livet deira og sender ut enorme energimengder i prosessen. Ein reknar med at hypernovaer er årsak til gammaglimt og at dei let svarte hòl att etter seg. Hypernovaer er kraftigare en ...

                                               

Meteorsverm

Ein meteorsverm eller meteorstorm er ei astronomisk hending der eit stort tal meteorar er synlege i løpet av svært kort tid. Desse meteorane er små fragmentar av kosmisk støv som kjem inn i atmosfæren til jorda i svært stor fart. Dette gjer at de ...

                                               

Måneformørking

Ei måneformørking er ei formørking som oppstår når månen går inn i den skuggen jorda skapar så ikkje noko direkte sollys treffer månen. Noko sollys blir avbøygd i jordatmosfæren og treffe månen sånn at han ikkje blir heilt svart. Dette er eit sva ...

                                               

Okkultasjon

Okkultasjon er eit astronomiuttrykk for når ein himmellekam passerer framom ein annan slik at heile eller delar av den bakre lekamen blir dekt. Det finst ulike typar av okkultasjonar. Frå jorda er dei observerte okkultasjonane stort sett av månen ...

                                               

Dei sju underverka

Vi reknar til vanleg Antipater frå Sidon som opphavet til lista, fordi han nemnde dei sju underverka i eit dikt kring 140 f.Kr. Men tanken om sju underverk går lengre tilbake i tida; den tidlegaste kjende kjelda er Herodots Historie. I andre halv ...

                                               

Artemistempelet i Efesos

Tempelet vart opphavleg bygt av kong Kroisos til ære for Artemis, den greske gudinna for fødsel og jakt. Templet tok 120 år å byggja, og det var ferdigstilt om lag 550 f. Kr. Det stod i oldtidsbyen Efesos i dagens Tyrkia, 5 mil sør for byen Izmir ...

                                               

Kheopspyramiden

Kheopspyramiden, den store pyramiden i Giza er det einaste av verdas sju underverk som er teke vare på. Den er verdas mest kjende pyramide. Kheopspyramiden var opphavleg 146.5 meter høg, og er den største av dei tre store pyramidane i Giza som li ...