ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 370




                                               

Dverglire

Dverglire er ein liten sjøfugl i stormfuglfamilien, Procellariidae. Denne lira lever pelagisk på den sørlege halvkula sør for den sørlege vendesirkelen.

                                               

Fidel Castro

Fidel Alejandro Castro Ruz, kjend som Fidel Castro, var statsleiar på Cuba frå 1959 til 2008. Han stod då i spissen for ein revolusjon, som styrta regjeringa til Fulgencio Batista. Cuba vart gjort om til den fyrste sosialistiske staten på den ves ...

                                               

Grensestriden mellom Ecuador og Peru

Grensestriden mellom Ecuador og Peru var ein meir langvarig tvist enn alle andre grensekonfliktar på den vestlege halvkula fram til det kom ei løysing i 1998. Striden starta i praksis allereie då dei to nasjonane braut ut frå det spanske imperiet ...

                                               

Brå stratosfærisk oppvarming

Brå stratosfærisk oppvarming er eit fenomen der polarvirvelen med vestavind på nordlege halvkule om vinteren brått blir mykje svarkare eller til og med skiftar retning, i tillegg til ein temperaturauke på fleire titals grader Celsius i stratosfær ...

                                               

3. februar

3. februar er den 34. dagen i den gregorianske kalenderen. Det er 331 dagar att av året. På den nordlege halvkula er dagen midtvegs i vinteren, om ein reknar at årstida har 88 dagar.

                                               

Rettferdig handel

Rettferdig handel er nemninga på prinsippet om at produsentar av jordbruksvarer skal få nok pengar for arbeidet dei gjer til å kunne brødfø seg sjølve og familien sin. Mange organisasjonar arbeider for at prinsippa om rettferdig handel skal få gj ...

                                               

Madden-Julian-oscillasjon

Madden-Julian oscillasjonen er ein nedbørsanomali på planetær skala som forplantar seg langs ekvatorområdet. MJO er karakterisert ved ein austleg forplanting av store område med både auka og minka tropisk nedbør. Hovusakleg skjer dette over India ...

                                               

Monroedoktrinen

Monroedoktrinen var eit amerikansk politisk prinsipp, introdusert av president James Monroe 2. desember 1823 si State of the Union -tale til den amerikanske kongressen. Doktrina var skriven av utanriksminister og seinare president John Quincy Ada ...

                                               

Jetstraum

Ein jetstraum er ein rask, relativt smal luftstraum som ein finn i atmosfæren til enkelte planetar. Hovudjetstraumen ligg i toppen av troposfæren, nær tropopausen. Dei blir danna på grensa mellom to luftmassar med forskjellig temperatur, slik som ...

                                               

Pedro I av Brasil

Pedro I av Brasil, portugisisk Dom Pedro I do Brasil var ein kortvarig portugisisk konge og keisar av Brasil. Han erklærte Brasil sjølvstendig i 1822, og seg sjølv som keisar i landet. Han la dermed grunnlaget for det einaste etablerte keisardøme ...

                                               

Arabia Terra

Arabia Terra er eit landområde i høglanda på Mars, på den nordlege halvkula. Det strekkjer seg over 4 500 kilometer frå aust til vest. Det vart namnsett etter ein formasjon på eit Mars-kart frå 1800-talet teikna av Giovanni Schiaparelli. Typisk f ...

                                               

Atmosfærisk sirkulasjon

Atmosfærisk sirkulasjon er storskala luftrørsler som, saman med havstraumer, fordeler varme rundt på overflata av jorda. Den storskala strukturen til den atmosfæriske sirkulasjonen varierer frå år til år, men den grunnleggande strukturen endrar s ...

                                               

Galaktiske koordinatar

Galaktiske koordinatar er storleikar som gjev posisjonen til himmellekamar. I problem i samband med Mjølkevegsystemet høver det seg ofte å gje posisjonar ved galaktiske koordinatar. Galaktisk lengd vert rekna i grader langs galaktisk ekvator. Nul ...

                                               

Den intertropiske konvergenssona

Den intertropiske konvergenssonen eller ITCZ, er eit lågtrykksbelte som omkransar jorda ved ekvator. Som namnet impliserer blir han danna ved at varm, fuktig luft frå breiddegradene over og under ekvator konvergerer.

                                               

Meter

Denne sida finst òg på høgnorsk - sjå "Hn/Meter". Meter er ei SI-eining for lengd. I dag er denne lengda definert som strekninga lys forplantar seg i vakuum i løpet av nøyaktig 1/299.792.458 sekund. Symbolet for meter er m. Eininga blei til etter ...

                                               

Rotasjonsperiode

Rotasjonsperioden er den tida det tek for ein lekam i rommet å rotera éin gong rundt sin eigen akse. For solide lekamar er rotasjonsperioden den same over heile lekamen, men for lekamar sett saman av gass eller væske vil rotasjonsperioden vera ul ...

                                               

Hadleycelle

Hadleycella er eit sirkulasjonsmønster som dominerer den tropiske troposfæren med stigande rørsler nær ekvator, og ein luftstraum mot polane 10-15 km over bakken. I subtropiske strøk søkk lufta ned mot bakken igjen før ho strøymer tilbake til ekv ...

                                               

Middelhavsklima

Middelhavsklima er klima som liknar klimaet til landa rundt Middelhavet. Utanom rundt Middelhavet finn ein stort sett denne typen klima på vestkysten av kontinentale landmassar, hovudsakleg mellom 30º og 45º nord og sør for ekvator.

                                               

Tropopause

Tropopausen er ei grense i atmosfæren mellom troposfæren og stratosfæren. Troposfæren er den lågaste av laga i atmosfæren og er det laget der det meste av vêret oppstår. Laget strekkjer seg frå overflata til ei høgd på om lag 17 km over ekvator o ...

                                               

Tropisk klima

Tropisk klima er ifølge Köppen si klimaklassifisering eit ikkje-turt klima kor alle 12 månader i året har ein middeltemperatur som er over 18 °C. Tropisk klima vert delt inn i tre kategorier: regnskogsklima, monsunklima og savanneklima. Tropane e ...

                                               

Banehelling

Banehelling eller inklinasjon er ein av dei seks baneparameterane som viser forma og orienteringa til ei rotasjonsbane, og er vinkelavstanden til baneplanet frå referanseplanet gitt i grader. Det å inklinere tyder å bøye seg eller helle og danna ...

                                               

Planeten Saturn

Saturn er den sjette planeten frå sola. Planeten er ein gasskjempe, den nest største planeten i Solsystemet. Berre Jupiter er større. Saturn har namnet sitt etter den romerske guden Saturn. Planetsymbolet er ei stilisert framstilling av sigden ti ...

                                               

Alaska

Alaska er ein delstat i USA som ligg for seg sjølv i det nordvestlege Nord-Amerika. Alaska grensar berre til Canada, og er derfor den einaste staten, saman med Hawaii, som er separert frå resten av landet. Hovudstaden er Juneau, som er den einast ...

                                               

Muck i Skottland

Muck er ei øy i Hebridane på vestkysten av Skottland. Muck er den minste av dei fire større øyane i øygruppa Small Isles, med eit areal på 5.59 km². Øya ligg sørvest for Eigg, nordvest for halvøya Ardnamurchan og nordaust for Coll. Det høgaste pu ...

                                               

Randhav

Eit randhav er eit havområde som ligg nær fastlandet og er skilt frå det opne havet av øyar eller halvøyar. Randhav kan ha sine eigne bihav som anten er innhav eller andre randhav.

                                               

Vitus Bering

Vitus Jonassen Bering var ein danskfødd sjøoffiser og oppdagar for Russland. Han var kaptein-kommandør i den russiske marinen, der han var kjend under namnet Ivan Ivanovitsj.

                                               

Levkáda

Levkáda, òg kalla Lefkada, Lefkas og Leukas, er ei øy i Dei joniske øyane i Hellas. Ho ligg nær fastlandet, som ho er forbunde til via ei lang demning og ei flytebru. Levkáda by ligg nord på øya, om lag 20 minutt med bil frå Préveza flyplass. Tid ...

                                               

Sør-Kina-havet

Sør-Kina-havet er den delen av Stillehavet som er avgrensa av det asiatiske fastlandet og øyane Sumatra, Borneo, Luzon og Taiwan. I tillegg har Kina, Vietnam, Malaysia, Indonesia, Brunei og Filippinene kyst mot Sørkinahavet. Sør-Kina-havet grensa ...

                                               

Viotía

Periferieininga Viotía, òg kalla Boiotia, er ei periferieining i Hellas i periferien Sentral-Hellas. Hovudstaden er Livadiá. Den to største byane er dei om lag like store Livadiá og Thíva. Viotía grensar til Vest-Attikí og Aust-Attikí i sør, Fthi ...

                                               

Epeirogenese

Epeirogenese eller epirogenese er ein tektonisk prosess der ein har langsame rørsler i jordskorpa. Rørslene er i hovudsak vertikale. Dette medfører hevingar og senkingar i jordskorpa, utan at ein får vesentlege strukturendringar som foldingar og ...

                                               

Highland

Highland er ein region i Skottland i Dei skotske høglanda og det største adminsitrative området i både Skottland og heile Storbritannia. Det grensar til regionane Moray, Aberdeenshire, Perth and Kinross og Argyll and Bute. Desse grenseregionane, ...

                                               

Kálamos

Kálamos er ei fjellkledd øy i Hellas og Dei joniske øyane. Ho har om lag 500 innbyggjarar på vinterstid, men folketalet aukar kraftig på sommaren. Namnet Kálamos tyder halmstrå på gresk. Tidlegare var øya eigen kommune, men frå 2011 er øya ein de ...

                                               

Homs-distriktet

Homs-distriktet er eit distrikt i Homs guvernement i Syria. I folketeljinga i 2004 hadde det eit folketal på 944 916. Senteret i distriktet er byen Homs.

                                               

Aleppo guvernement

Aleppo guvernement er eit av fjorten guvernement i Syria. Det er det mest folkerike guvernementet i Syria med meir enn 4 045 166 innbyggjarar, nesten 23% av innbyggjartalet i Syria. Guvernementet er det femte største i areal med eit areal på 18 4 ...

                                               

Dalsland

Dalsland er eit landskap i Västra Götalands län i Sverige, vest for Vänern. Gjennom Dalsland går Dalslandsbanen og Dalslands kanal. Landskapet grensar til Värmland i nord, Västergötland i søraust, Bohuslän i vest og Noreg i nordvest. Landskapet h ...

                                               

Norfolk

Norfolk er eit lågtliggande grevskap i Aust-England. Det grensar til Lincolnshire i vest, Cambridgeshire i vest og sørvest og Suffolk i sør. I nord og aust ligg kysten av Nordsjøen, mellom anna The Wash. Norfolk er det femte største seremonielle ...

                                               

Nordterritoriet

Nordterritoriet er eit føderalt territorium i Australia. Hovudstaden er Darwin, arealet er 1 420 968 km² og folketalet 207 700. Nordterritoriet har i praksis om lag like stort sjølvstyre som delstatane i Australia, men har ikkje formelt status so ...

                                               

Dnipropetrovsk oblast

Dnipropetrovsk oblast er eit oblast i det sentrale Ukraina. Det er eit av dei viktigaste industrisentra i landet. Det administrative senteret er Dnipropetrovsk. Viktige byer i oblastet er blant anna Dnipropetrovsk, Kryvyj Rih, Dniprodzerzjynsk og ...

                                               

Boulogne-Billancourt

Boulogne-Billancourt er ein kommune med bystatus i dei vestlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 8.2 km frå sentrum i Paris. Boulogne-Billancourt er eit sous-préfecture i departementet Hauts-de-Seine, og er setet for Arrondissementet Bo ...

                                               

Det nordlege distriktet i Israel

Det nordlege distriktet er eit av seks administrative distrikt i Israel. Det nordlege distriktet har eit areal 4 478 km², som aukar til 4 638 km² om ein tar med både land og vatn. Den største byen er Nasaret, medan administrasjonssenteret er Nof ...

                                               

Jura i Skottland

Jura er ei øy i Indre Hebridane i Skottland, like ved og nordaust for Islay. Øya har status som National Scenic Area. Fram til 1900-talet var Jura dominert av Campbell-klanen frå Inveraray Castle i Loch Fyne. På første halvdel av 1900-talet selde ...

                                               

Końskowola

Końskowola er ein landsby søraust i Polen mellom Puławy og Lublin, nær Kurów ved elva Kurówka. Byen ligg i Puławy fylke i Lublin Voivodskap, og hadde i 2004 litt over 2 000 innbyggjarar.

                                               

Włocławek

Włocławek er ein by nord i Polen ved elvane Wisła og Zgłowiączka og om lag 120 000 innbyggjarar. Han ligg i Kujaviskpommerske voivodskap og var fram til 1999 hovudstad i Włocławek voivodskap.

                                               

Ancona

Ancona er ein hamneby ved Adriahavet i Italia. Han er hovudstad i provinsen Ancona i regionen Marche og har om lag 100 000 innbyggjarar. Byen ligg 210 km nordaust for Roma og 200 km søraust Bologna. Byen ligg fint til mellom dei høgdene Monte Con ...

                                               

Girona

Girona er ein by nordaust i Catalonia i Spania der elvane Ter, Onyar, Galligants og Güell renn saman. Han har kring 95 000 innbyggjarar. Byen er provinshovudstad i provinsen Girona.

                                               

Białystok

Białystok er den største byen nordaust i Polen. Han ligg nær grensa til Kviterussland og er den historiske hovudstaden i regionen Podlasie. Białystok har om lag 295 000 innbyggjarar. Han er i dag hovudstad i Podlasie-voivodskapet sidan 1999, og f ...

                                               

Szeged

Szeged er den fjerde største byen i Ungarn, og hovudstad i fylket Csongrád og regionssenter i Den sørlege store sletta. Szeged ligg nær den sørlege grensa til Ungarn på begge sider av elva Tisza, like sør for munninga av elva Maros.

                                               

Salamone Rossi

Salamone Rossi var ein italiensk-jødisk fiolinist og komponist i overgangen mellom italiensk seinressanse og barokk. Han er særleg kjend for si rolle i utviklinga av den barokke triosonaten, som ein pioner i bruk av generalbass og som den første ...

                                               

Subotica

Subotica er ein by og kommune nord i Serbia i den sjøvstyrte provinsen Vojvodina. Han ligg om lag 10 km frå grensa til Ungarn. Subotica er i dag den nest største byen i Vojvodina etter Novi Sad med om lag 100 000 innbyggjarar. Det gjer han til de ...

                                               

Cluj-Napoca

Cluj-Napoca, fram til 1974 Cluj, er den tredje største byen i Romania, og administrasjonssete i Cluj fylke nordvest i Transilvania. Geografisk ligg han om lag midt mellom Bucureşti, Budapest og Beograd. Byen ligg i dalen til elva Someşul Mic og v ...