ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 33




                                               

Sordin

Ein sordin er ein dempar brukt med visse musikkinstrument for å skape ei dempa klang. For strykeinstrumenta er sordinen eit mindre kamforma stykke tre eller gummi som blir plassert på stolen til strykeinstrumentet. Spesielle øvingssordinar eller ...

                                               

Stemmegaffel

Ein stemmegaffel er ein stålgaffel med to tindar som gjev ein klar tone ei viss tonehøgde når ein gjev tindane eit lett slag. Vanlege stemmegaflar kling i kammertonen a = 440 Hz, og vert bruka ved stemming av musikkinstrument eller av kordirigent ...

                                               

Tverrband

Tverrband er tversliggjande opphøgde strukturar på gripebrettet av strengeinstrument som gjer det lettare å treffe presise tonehøgder. Det finst fleire ulike typar tverrband: Flyttbare tverrband av metall. Desse finst særleg på nordindiske musikk ...

                                               

Decca navigasjonssystem

Decca navigasjonssystem var eit lågfrekvens radionavigasjonssystem som først vart nytta av dei allierte under andre verdskrigen, særleg for å vera på riktig stad ved landgangar. Som med LORAN vart Decca vanlegast brukt av kystfiskeflåten og skips ...

                                               

Kompass

Eit kompass er eit navigasjonsinstrument som viser himmelretningane. Eit vanleg magnetkompass viser retninga mot den magnetiske nordpolen, og dersom det er liten deviasjon, vil kompasset peike omtrent mot den geografiske Nordpolen. Det finst magn ...

                                               

Kompasspunkt

Kompasspunkt er punkt på eit kompass, særleg på kompassroser, som merkar skiljet mellom dei fire himmelretningane: nord, sør, aust og vest. Kompasset kan vere delt i 4 himmelpunkt, eller i 8 punkt for få med interkardinalretningane mot nordaust, ...

                                               

Kronometer

Kronometer er nemninga på eit særs presist mekanisk ur. Kvart einskild kronometer er identifisert ved eit nummer inngravert på urverket og eit godkjenningssertifikat etter å ha vorte prøvd i fleire døger i ulike stillingar og under ulike temperat ...

                                               

Loddline

Loddline eller loddsnor var eit hjelpemiddel for å måle vassdjupna ved kystnavigering før ein hadde ekkolodd. Snora bestod av eit lodd, ofte i bly, med ei snor som var lang nok til nå botn på ganske djupt vatn. Snora var utstyrt med knutar knop e ...

                                               

Passar

Ein passar er vanlegvis laga av metall, men kan òg vere av tre eller plast. Instrumentet består av to rette bein eller stenger som er spisse i den nedste enden og festet saman i eit bevegeleg ledd øvst. Den eine spissen er vanlegvis utstyrt med e ...

                                               

Sekstant

Sekstant er eit vinkelmålingsinstrument til å mæla vinkelen mellom ein himmellekam, vanlegvis sola, og horisonten. Saman med astronomiske tabellar og ei nøyaktig klokke kan ein no avgjera breiddegraden. Utan nøyaktig klokke, må ein avgjera middag ...

                                               

Vindmålar

Vindmåler, anemograf eller anemometer er eit instrument til å måle vindsnøggleik. Vanlegvis utnyttar ein vindtrykket og sugeverknaden som kan registrerast ved rotasjonssnøggleiken til ein skålkross eller ei slags vindmølle eller propell som vert ...

                                               

Korketrekkar

Korketrekkar eller korketrekkjar er ein reiskap til å trekka korken ut av flasker med. Han er laga av ein spiralforma del som går ned i korken og eit handtak eller innretning som gjer det lett å trekkja han ut att saman med korken. Det er i dag s ...

                                               

Bomullspinne

Bomullspinnar er små plast- eller trepinnar med bomull på kvar ende. Dei er mindre enn ein finger, og gjer at ein kan utføra småarbeid nettare. Bomullspinnar vert ofte brukt i medisinen, til personleg hygiene, sminkebruk og til kunst og handverk. ...

                                               

Klut

Klut eller fille er eit mindre tøystykke som kan koma frå eit større tøystykke eller vera laga til den ønskte storleiken frå byrjinga av. I dag bruker ein typisk filler til pussing og reingjering. Gjenbrukte filler kan brukast til å laga klutepap ...

                                               

Bagasje

Bagasje, ferdagogds, reisegogds, eller oppakning er utstyr og eigedelar ein har med seg på reise. Dette kan ein anten bera med seg eller lasta på kløvdyr eller fargreier. Det finst ulike innretningar til å pakka bagasje i, som veske, ryggsekk, kl ...

                                               

Koffert

Koffert er ein handterbar kasse ein kan bruka til bagasje. Ein koffert har hengsla lok og handtak, og kan også vera utstyrt med hjul, uttrekkbart handtak, stroppar, låsar og lommer. Han kan vera av lêr, metall, ulike typar fiber eller hard plast, ...

                                               

Bispestav

Bispestav er ein stav med ei krumming øvst som ein hyrdestav. Han er eit vyrdnadsteikn for biskopar og eit symbol på hyrdegjerningen til biskopane. Bispestavar kan ha enkel utforming som minnar om ein vanleg hyrdestav, men mange er meir kunstnarl ...

                                               

Krit

Krit eller skrivekrit er ein sedimentær bergart, ein kvit eller lys grå, jordaktig kalkstein som hovudsakleg består av kokkolittar og foraminiferskal. Krit er massiv, ofte med lag av flintknollar. Det er kjent frå den seinare delen av perioden kr ...

                                               

Faraday-bur

Faradaybur er eit rom eller avlukke med veggar av metallplater eller finmaska metallnett som kan brukast til å skjerma mot elektriske forstyrringar. Ladningar som blir førete til buret eller plassert i nærleiken av det, vil ikkje gje elektriske k ...

                                               

Religion i England

Religion i England er prega av den engelske kyrkja, som har vore statskyrkje sidan 1500-talet og har den engelske monarken som overhovud. Kristendommen hadde då vore hovudreligionen i fleire hundreår. Andre viktige kristne retningar i landet er k ...

                                               

Abrahamittiske religionar

Abrahamittiske religionar er ei samlenemning brukt innan samanliknande religion om monoteistiske religionar som skriv seg tilbake til patriarken Abraham. Dei tradisjonelle abrahamittiske religionane er jødedommen, kristendommen og islam. I tilleg ...

                                               

Mandearar

Mandearar er ein gnostisk trusretning med om lag 70 000 utøvarar spreidde omkring i verda, i hovudsak har dei hatt tilhald i Irak og søre Iran. Mandearane reknar seg som etterkommarar av tilhengjarane til Johannes døyparen.

                                               

Keltisk mytologi

Keltisk mytologi viser til fleire nærskylde mytologiar knytt til keltarar. Mytologiane kan delast inn i tre undergrupper: Kontinentale keltarar: Først og fremst i Bretagne Britiske keltarar: valisisk, kornisk Goideliske: irsk, manx og skotsk Liks ...

                                               

Sjamanisme

Sjamanisme er ein verdsomspennande åndeleg praksis. Vi kan spore han minst 40 000 år tilbake, og sjamanisme har vore praktisert frå Grønland til Sør-Afrika, frå Amerika til Australia. I følgje M. Eliade kan følgjande setning brukast til å definer ...

                                               

Kabbala

Kabbala eller kabbalisme viser til ein mystisk tradisjon innan rabbanittisk jødedom som legg vekt på mystikk og teosofi.

                                               

Voodoo

Voodoo er ein synkretisk religion eller ei sekt med opphav i det karibiske landet Haiti. Det er ei blanding av stammereligionar frå Vest-Afrika, arawakiske religionar og katolsk kristendom som vart til då det kom afrikanske slavar til Haiti på 15 ...

                                               

Sjaman

Ein sjaman er ein person som er rekna for å ha særskilt kontakt med åndeverda innan sjamanistiske trussystem. Sjamanen kan også kallast åndemanar, medisinmann eller prest. Nemninga, som opphavleg tyder den som veit på det sibirske språket evenkis ...

                                               

Atonismen

Atonismen var ein monoteistisk religion i det gamle Egypt, skapt og innført som statsreligion av farao Amenhotep IV, betre kjend under det sjølvvalde namnet Akhenaton. Atonismen var statsreligion i rundt 20 år på 1300-talet f.Kr. Religionen er de ...

                                               

Svindelen av Punjab National Bank

Punjab National Bank-svindelen var ein indisk svindelsak som blei oppdaga i 2018. Ein sum som svara til 15 milliarder norske kroner blei svindla frå Punjab National Bank. Personen som varsla om svindelen hadde nyleg begynt å jobba i filialen i Br ...

                                               

Cagots

Cagots var historisk ei samfunnsgruppe i Frankrike og delar av Spania som var utstøytt frå resten av samfunnet. Gruppa levde under ulike særreglar, avsondra frå andre, og blei sett ned på og diskriminert. Ordninga blei dels regulert med nedskrivn ...

                                               

Intoleranse

Intoleranse er eit ord av latinsk opphav som viser til det å ikkje tola noko. Det kan brukast i ulike samanhengar, men for seg sjølv viser det gjerne til at ein person eller ei gruppe ikkje "toler" visse andre personar, levemåtar eller livssyn. I ...

                                               

Kvotering

Kvotering eller positiv diskriminering er ein teknikk som blir brukt for å prøva å utjamna samfunnsforskjellar mellom grupper, på grunnlag av til dømes kjønn, etnisitet eller kaste. Ein kvoterer ved å reservera ein del plassar for den underrepres ...

                                               

Rasisme

Rasisme er menneskesyn, politikk eller ideologi som går inn for rasediskriminering, og som med uvitskapleg bruk av raseomgrepet ofte blir nytta til å rettferdiggjera rasehat og underkuing av andre folk og folkeslag.

                                               

Ikkjevald

Ikkjevald eller ikkje-vald viser til ulike tankesett og strategiar som avviser fysisk vald som verkemiddel for nå eit mål, men som samtidig er retta mot å oppnå politisk eller sosial endring. Ikkjevald kan dermed reknast som eit alternativ til bå ...

                                               

Damnatio memoriæ

Damnatio memoriae eller damnatio memoriæ er latin for fordømming av minnet eller utsletting av nedteikninga, og viser til ei avgjerd om å utradera ein person frå fellesminnet etter at han er død. Dette var ei form for vanære som kunne gjevast av ...

                                               

Straff

Straff er bruk av makt mot nokon eller noko, påført som ein reaksjon på ei gjerd eller haldning som vert rekna som uynskt. Straff kan ta ulike former, men har vanlegvis til føremål at den straffa skal pinast, anten lekamleg eller ved at ein tek n ...

                                               

Dødsstraff

Dødsstraff er ein straffemetode der ein tek livet av ein person som straff for eitt eller fleire påståtte brotsverk. Nesten alle samfunn har gjennom historia nytta dødsstraff. Dei vanlegaste brotsverka som har vore knytte til dødsstraff opp gjenn ...

                                               

Gapestokk

Gapestokk var reiskap for å stilla ut ein ugjerningsmann eller -kvinne til spott og spe for allmugen. Den som vart plassert i gapestokken hadde utført ei alvorleg ugjerning, eller ei gjerning som den gongen vart oppfatta som alvorleg av makthavar ...

                                               

Interdikt

Interdikt er ei religiøs avstraffing innan den katolske kyrkja som går ut på at kyrkja ein viss stad innstiller verksemda si. Ho delar ikkje ut sakrament og avsluttar alle offentlege gudstenester. Interdikt kan omfatta ei enkeltkyrkje, eit distri ...

                                               

Kjølhaling

Kjølhaling var ein straffemetode nytta til sjøs i gamal tid, og gjekk ut på å dra den som skulle straffast i eit tau under skipet frå den eine sida til den andre. Det var skipssjefen, kapteinen på skipet, som kunne gje medlem av mannskapet ein sl ...

                                               

Vald

Vald er eit generelt omgrep brukt om handlingar som er årsak til, eller er meint å vere årsak til, skade på menneske, dyr eller ting. Vald har som regel samband med aggresjon. Det er i utgangspunktet to former for vald; tilfeldig vald, eller blin ...

                                               

Attentat

Attentat er eit planlagt, forsøkt eller utført åtak på person/ar, som regel nytta om offentlege personar. I og med at ordet attentat ordrett handlar om forsøket, er det strengt tatt unødvendig å omtale mislykka drapsforsøk som "attentat forsøk". ...

                                               

Jihad

Jihad er eit omstridd omgrep innan islam som kan visa til indre, andeleg kamp for å oppnå rett tru, eller militær vald for å spreia islam. Ordet er avleidd frå det arabiske ǧhd, å streva etter eller å møda seg.

                                               

Rising

Rising vil seia å slå nokon fleire gonger på baken med eit knippe kvistar - eit ris - eller kan visa til å gje juling med berre handflata. "Ris på rumpa" var tidlegare ein vanleg straffemåte for ulydige ungar og noko brukt mot vaksne lovbrytarar. ...

                                               

Al-Andalus

al-Andalus er det arabiske namnet på dei områda av Den iberiske halvøya som var under muslimsk styre frå 711 til 1492. Som geografisk område varierer derfor al-Andalus med tidsperiode. Al-Andalus er opphavet til Andalucía der det muslimsk styret ...

                                               

Assasinar

Assasinarane er den etablerte nemninga på tilhengarane av Hassan-i Sabbah, grunnleggjaren av ei Nazari-grein av ismailiretninga av sjiaislam. Namnet er ei europeisering av det arabiske hashshashin, som sekta vart kalla av motstandarar, og som er ...

                                               

Fatimide-kalifatet

Fatimide-kalifatet var eit sjia-kalifat, som strekte seg over store område av Nord-Afrika, frå Raudehavet i aust til Atlanterhavet i vest. Dynastiet styrte over Middelhavkysten av Afrika og gjorde etter kvart Egypt til senteret i kalifatet. På de ...

                                               

Kairouan

Kairouan er ein by i Tunisia som ligg om lag 160 km sør for hovudstaden Tunis. Byen vert rekna med til dei heilage byane i islam, og er eit mykje besøkt pilegrimsmål for muslimar. Byen vart grunnlagt av arabarar i om lag 670, har i dag om lag 150 ...

                                               

Mamelukk

Mamelukk, مماليك er namnet på ein slavesoldat som hadde konvertert til islam. Dei blei rekrutterte på slavemarknadane rundt om i Midtausten, men dei fleste kom opphavleg frå Kaukasus eller områda nord for Svartehavet. Oftast hadde dei ikkje-musli ...

                                               

Maurarar

Maurarane var i oldtida namnet på dei berbiske stammane i Mauretania, som no er Marokko. Seinare vart det namn på arabarane som styrte i Spania og Portugal, og er tydinga ordet gjerne har i dag.