ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 320




                                               

Den svarte krigen

Den svarte krigen er namnet på ein konflikt mellom britiske kolonistar og tasmanske innfødde i Tasmania først på 1800-talet. Konflikten er illgjeten og blir rekna som eit folkemord, da han førte til mesta fullstendig utrydding av den tasmanske be ...

                                               

Fristaten Kongo

Kongostaten, Kongofristaten eller Fristaten Kongo var namnet på ein koloni i Sentralafrika i personalunion med Belgia men tilhøyrande kong Leopold II av Belgia personleg i åra 1885-1908. Leopold vart tvinga til å overlate kolonien til den belgisk ...

                                               

Imperium

Eit imperium er ein geografisk vidstrekt stat som skil seg frå nasjonalstaten ved at han femner om mange folkeslag eller nasjonar. Staten er soleis berre definert av at alle innbyggjarar og landsluter er underlagde same sentraladministrasjon. Det ...

                                               

Jarnbane frå Kapp til Kairo

Jarnbane frå Kapp til Kairo var eit ufullendt forsøk på å forbinda Afrika frå nord til sør med jernbane. Prosjektet blei lansert av Cecil Rhodes i kolonitida, på slutten av 1800-talet. Bana skulle forbinda dei britiske koloniane og nærast danna e ...

                                               

Mau-mau-opprøret

Mau-mau-opprøret frå 1952 til 1957 var ein oppstand retta mot det britiske kolonistyret i Kenya. Deltakarane var stort sett frå kikuyu-folket, og dreidde seg opphavleg om at kvite nybyggjarar fekk meir jord enn svarte bønder i det sentrale høglan ...

                                               

Vietnamkrigen

Vietnamkrigen er ei nemning på krigshandlingar i Vietnam frå 1956 eller 1959; Nokre av handlingane i den krigen, skjedde i Laos og Kambodsja. Sør-Vietnam vart erobra av Nord-Vietnam i 1975, og krigen vart slutt. Nasjonar som tok soldater til Viet ...

                                               

Amerikansk Samoa

Amerikansk Samoa er eit sjølvstyrt territorium i Polynesia i Stillehavet som høyrer til USA. Området omfattar seks øyar i den austlege delen av Samoa. Denne delen vart amerikansk i 1899, då USA og Tyskland delte øygruppa mellom seg. På Amerikansk ...

                                               

Aruba

Aruba er ei øy i Karibia om lag 40 kilometer nord for Venezuela. Før 1. januar 1986 var øya ein del av Dei nederlandske Antillane, men sidan 1986 har øya vore eit eige sjølvstyrande land underlagt Kongeriket Nederlanda. Hovudstaden er Oranjestad. ...

                                               

Christmasøya

Christmasøya, engelsk Christmas Island, er ei øy i Indiahavet som ligg om lag 500 kilometer sør for Indonesia. Øya utgjer eit australsk territorium. Arealet er 135 km² og folketalet 1493. Om lag 70 % av folket er av kinesisk opphav, 20 % europear ...

                                               

Cookøyane

Cookøyane er ei øygruppe i Stillehavet som utgjer ein sjølvstyrt stat i fri assosiasjon med New Zealand. Øygruppa omfattar 15 øyar. Arealet er 240 km² og folketalet 18 700. Cookøyane vart først folkesett av polynesiske folk. Dei første nedskrivne ...

                                               

Curaçao

Curaçao er ei mindre øy sør i det karibiske havet utanfor kysten av Venezuela. Ho er den største og mest folkerike av dei såkalla ABC-øyane. Fram til 10. oktober 2010 var ho ein del av Dei nederlandske Antillane, etter den datoen er ho eit eige a ...

                                               

Dei amerikanske Jomfruøyane

Øygruppa inneheld fire hovudøyar; Saint Thomas, Saint John, Saint Croix og Water Island, og fleire titals mindre øyar. Dei amerikanske Jomfruøyane er ein del av ei større øygruppe som blir kalla Jomfruøyane. Den andre delen er dei britiske Jomfru ...

                                               

Fransk Guyana

Fransk Guyana er ein fransk oversjøisk administrativ ening, og ligg på nordkysten av Sør-Amerika. Fransk Guyana grensar til Brasil og Surinam og blei før kalla Cayenne. Fransk Guyana har ca. 280 000 innbyggjarar. Det administrative senteret, Caye ...

                                               

Fransk Polynesia

Fransk Polynesia er eit fransk oversjøisk land i Stillehavet. Fransk Polynesia består av fem polynesiske øygrupper: Selskapsøyane, Tuamotuøyane, Tubuaiøyane, Gambierøyane og Marquesasøyane. Hovudstaden er Papeete, på øya Tahiti.

                                               

Gazastripa

Gazastripa, eller berre Gaza, er eit sjølvstyrt område på austkysten av Middelhavet med ei 11 km lang grense til Egypt i sørvest og ei 51 km lang grense mot Israel i aust og nord. Sidan 2007 har Gazastripa i røynda vore styrt av Hamas, ein palest ...

                                               

Guadeloupe

Guadeloupe er ei øy i Antillane i det karibiske havet og eit fransk oversjøisk département. Departementet omfattar òg dei mindre øyane La Désirade, Les Saintes og Marie-Galante. Christopher Columbus kom til øya som første europear i 1493. Øya har ...

                                               

Guam

Guam er ei øy i den vestlege delen av Stillehavet. Øya høyrer offisielt til USA og er anerkjent som eit territorium. Hovudstaden er Hagåtña, tidlegare Agana. Dei innfødde øybuane er chamorroane som fyrst kom til øya for rundt 3 500 år sidan. Øya ...

                                               

Hongkong

Hongkong er ein spesiell administrativ region sør i Fastlands-Kina, omkrinsa av provinsen Guangdong. Hongkong ligg på ei halvøy kalla "dei nye territoria" og på øya Hong Kong. Hongkong har om lag 6.8 millionar ibuarar. Bruttonasjonalproduktet i r ...

                                               

Kokosøyane

Kokosøyane Islands) er ei øygruppe i Indiahavet, sørvest for Indonesia, som utgjer eit australsk territorium. Øygruppa omfattar to atollar, berre den sørlegaste er folkesett. Arealet er 14 km² og folketalet 628. Størstedelen av folket er etniske ...

                                               

Macao

Macao), på portugisisk Macau, er ein adminstrativ region på ei lita halvøy i sørlege Kina, 65 km vest for Hongkong. Hovudstaden er Santa Nome de Deus de Macau. På mandarin heiter Macao ogso Àomén. Macao er også kjend som Magok, Haojingao, Xiangsh ...

                                               

Martinique

Martinique er ei øy i Antillane i det karibiske havet og eit fransk oversjøisk département. Øya ligg om lag 450 nordaust frå den søramerikanske kysten og 700 km søraust frå Den dominikanske republikken.

                                               

Mayotte

Mayotte er ei øy og eit fransk oversjøisk område nord-vest for Madagaskar. Geografisk er øya del av øygruppa Komorane men politisk vart ho skild frå Komorane då resten av øygruppa vart sjølvstendig i 1975. Folket på Mayotte valde ved folkeavrøyst ...

                                               

Nord-Marianane

Nord-Marianane, engelsk Northern Mariana Islands, er eit samvelde i politisk union med USA, vest i Stillehavet. Øygruppa Marianane, som òg omfattar øya Guam i sør, var spansk område frå 1667 til 1899. Dei vart oppkalla etter den spanske dronninga ...

                                               

Norfolkøya

Norfolkøya er ei øy i Stillehavet som ligg mellom Ny-Caledonia og New Zealand. Øya utgjer eit sjølvstyrt australsk territorium, saman med to mindre øyar. Arealet er 35 km² og folketalet 2114. Storbritannia byrja kolonisera øya i 1788, og grunnla ...

                                               

Ny-Caledonia

Ny-Caledonia er eit fransk territorium i Stillehavet, som består av øya Ny-Caledonia, øygruppa Îles Loyauté, og fleire småøyer. Arealet er 19 058 km², om lag som Sogn og Fjordane fylke, og dermed eit av dei større landa eller territoria i Oseania ...

                                               

Pitcairn

Pitcairn, engelsk Pitcairn Islands, Pitkern Ailen, er ei øygruppe aust i Stillehavet, som utgjer eit britisk oversjøisk territoium. Arealet er 62 km² og folketalet 48. Den einaste folkesette øya er Pitcairnøya, som er 4.6 km² stor. Dei andre, uby ...

                                               

Puerto Rico

Puerto Rico er ei øy i Det karibiske havet. Øya er eit sjølvstyrt territorium underlagt USA. Det formelle namnet er på engelsk Commonwealth of Puerto Rico. Christopher Columbus kom til Puerto Rico i 1493. Øya var ein spansk koloni fram til 1898 d ...

                                               

Réunion

Réunion er ei øy av vulkansk opphav i øygruppa Maskarenane i Indiahavet. Øya ligg om lag 700 km frå Madagaskar og 200 km søraust for øya Mauritius. Réunion høyer til Frankrike og er både ein oversjøisk region og eit oversjøisk departement nr 974.

                                               

Saint-Barthélemy

Saint-Barthélemy er ei øy i Karibia og eit fransk oversjøisk område. Fram til 15. juli 2007 vart øya administrert som del av det franske oversjøiske området Guadeloupe, men vart då eit eige territorium. Øya er kjend som eit eksklusivt reisemål fo ...

                                               

Saint-Martin

Saint-Martin er eit fransk oversjøisk område i Karibia. Det utgjer den nordlege delen av øya St. Martin. Fram til 15. juli 2007 vart området administrert som del av det franske oversjøiske området Guadeloupe, men vart då eit eige territorium. St. ...

                                               

Sint Maarten

Sint Maarten er eit autonomt land i Kongeriket Nederlanda, som utgjer den sørlege delen av øya St. Martin. Den nordlege delen av øya er eit fransk oversjøisk område, Saint-Martin. Hovudstaden er Philipsburg, arealet er 34 km² og innbyggjartalet e ...

                                               

Tokelau

Tokelau er ei øygruppe i Stillehavet, som vert administrert av New Zealand. Øygruppa består av tre atoll, om lag midtvegs mellom New Zealand og Hawaii. Arealet er 12 km² og øyane har 1392 ibuarar 2006. Dei tre øyane heiter Atafu, Fakaofo og Nukun ...

                                               

Wallis- og Futunaøyane

Wallis- og Futunaøyane, fransk Wallis-et-Futuna, futunisk og uveisk Uvea mo Futuna, er eit fransk oversjøisk område i Stillehavet. Det omfattar Wallisøyane i nord og Futunaøyane i sør. Arealet er 274 km² og folketalet 16 309. Øyane vart først fol ...

                                               

Uteliggjar

Ein uteliggjar eller heimlaus er ein person som ikkje har ein fast bustad. Dette tyder ofte at dei bur under open himmel. Den sosiale statusen til uteliggjarar er på botnen av rangstigen, det finst knapt nokon verre livssituasjon. Uteliggjarar br ...

                                               

Byplanlegging

Byplanlegging er den medvitne styringa av utviklinga til ein by eller tettstad. Slik planlegging kan gå frå utforming av mindre byrom og gater, til heile byen som heilskap. Ho omfattar arkitektur, infrastruktur, analyse av miljø, klima og terreng ...

                                               

Arealplanlegging

Arealplanlegging handlar om analyse av arealressursanes art, omfang, tilstand og bruk – og om vurdering og planlegging av den framtidige bruken. Arealplanlegging kan oppfattast som ei planlegging i to dimensjonar med vekt på arealbruk, mens fysis ...

                                               

By- og regionplanlegging

By- og regionplanlegging er eit samleomgrep for planlegging i byar og tettstader og i større område. Omgrepet svarar til det engelske town and country planning. Byplanlegging har lange tradisjonar med vekt på fysiske forhold, og kan særleg knytas ...

                                               

Drabantby

Drabantby er eit bustadområde som ligg utanfor kjernen av ein større by. Det fungerer som eit bi-sentrum med tilliggjande bustadstrøk, og skal ha samband med sentrum og komunikasjonsnettet til den nærliggjande storbyen. Drabantbyar skal ha lokale ...

                                               

Forstad

Forstad er eit omgrep for tett busetjing i utkanten av ein by. Dei fleste forstader i større byar har vore små landsbyar som gradvis har blitt slukte av den veksande byen. Andre forstader kan ha vore danna som eigne drabantbyar utanfor byen, som ...

                                               

Fysisk planlegging

Fysisk planlegging er den delen av samfunnsplanlegginga som handlar om bruk og utforming av fysiske omgjevnader. Det gjeld blant anna naturmiljøet, samfunn, areal, terreng, bygningar, anlegg, teknisk infrastruktur. Omgrepet arealplanlegging blir ...

                                               

Gentrifisering

Gentrifisering er eit fysisk, sosialt, økonomisk og kulturelt fenomen i store byar. Arbeidarklassestrøk, gjerne nære sentrum, blir forvandla til bydelar for meire velståande grupper. Komplekse prosessar ligg bak, ombygging og fornying av bygninga ...

                                               

Kiruna byforvandling

Kiruna byforvandling eller Kiruna byflytting er eit prosjekt som går ut på å flytta delar av byen Kiruna i Norrbottens län i Nord-Sverige. Grunnen til flyttinga er at gruvedrifta i Kiirunavaara har medført deformasjonar av bakken som har nærma se ...

                                               

Plan- og bygningsloven

Lov om planlegging og byggesaksbehandling inneheld reglar for planlegging på statleg, regionalt og kommunalt nivå; byggesaksbehandling og gjennomføringsmiddel i Noreg. Loven, som erstattar plan- og bygningsloven av 1985, blei vedteken 27. juni 20 ...

                                               

Reguleringsplan

Reguleringsplan er den mest detaljerte av dei norske plantypane etter plan- og bygningsloven. Meininga med reguleringsplanar er å fastlegge arealbruk og utforming på ein samfunnsmessig god måte. Som hovudregel skal bygging og andre fysiske tiltak ...

                                               

Satellittby

Satellittby er eit omgrep brukt i moderne byplanlegging for forstadsbyar utanfor hovudbyen. Ein satellittby kan oppstå av sjølvstendige landsbygder som vert innarbeida, eller nye planlagde forstadsbyar.

                                               

Forventa levealder

Forventa levealder eller levetid er den levetida ein person kan forventa seg etter dei gjeldande forholda for dødelegheit for si gruppe. Forventa levealder ved fødselen viser til kor lenge eit nyfødd barn kan ventast å leva i eit visst samfunn. S ...

                                               

Glesbygd

Glesbygd er ei svensk nemning for område med spreidd busetnad, i motsetnad til tettstader, som er tettbygde stader. I somme samanhengar meiner ein med omgrepet glesbygd generelt alle område som i hovudsak er tynt folkesette, sjølv om det finst mi ...

                                               

Kyrkjebok

Ei kyrkjebok er ein protokoll presten brukar for å føre inn embetsgjerningar som dåp, introduksjon, konfirmasjon, vigsel og gravferd. Kyrkjebøker kan òg innehalde annan informasjon, sidan dei i periodar har fungert som eit folkeregister.

                                               

Mortalitet

Mortalitet, døying eller døds tal, eigentleg mortalitetsrate, er talet på dødsfall i eit visst tidsrom ei folkegruppe. Mortalitetsraten er gjerne rekna i dødsfall pr. 1000 menneske pr. år. Folkegruppa kan vera heile folkesetnaden i eit område, el ...

                                               

Prevensjon

Prevensjon vert i Noreg i hovudsak nytta om eit vern mot uynskt graviditet i samband med sex. Kondomar kan i tillegg verna mot kjønnssjukdommar. Utbreiinga av prevensjonsmiddel har gjort det langt lettare for folk å planleggja kor mange born dei ...