ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 318




                                               

Frøken

Ei frøken, frå eldre tysk vrouken, vroiken er ei ugift kvinne. Det tyske ordet er diminutiv av vrouwe, sjå frue. Fram til rundt 1800 var "frøken" berre bruka om døtrer av kongar og adelsmenn, seinare vart tittelen òg bruka i borgarskapet, som tid ...

                                               

Hustru

Hustru, kone og kjerring er nemningar brukte om ein kvinneleg ektefelle. Det å vera hustru, og gjennom dette mor, er i mange kulturar rekna som ein nødvendig del av eit kvinneliv.

                                               

Jente

Ordet "jente" stammar frå norrønt genta, av gant, spøk, fjas, medan "pike" norrønt píka truleg stammar frå finsk. Opphavet til "taus" er ukjent, men det kan ha samanheng med tysja - ei fjasejente eller ei kvinneleg vette. "Jente" er eit særnorsk ...

                                               

Kjerring

Ei kjerring, av norrønt kerling, er ei gift kone eller ei gammal kvinne av det breie lag av folket. Ordet seier noko om kjønn, samfunnslagslag og alder eller ektesapeleg status; for somme kan det ha ein negativ biklang eller bli oppfatta direkte ...

                                               

Lesbisk

Lesbe eller lesbisk er nemningar brukte om ei homofil kvinne. Omgrepet er avleidd frå den greske øya Lesbos, der den antikke diktaren Sapfo heldt ein skule for kvinner på 500-talet f.Kr. Nemninga først utbreidd på norsk på 1960- og 1970-talet. Sj ...

                                               

Matriark

Matriark er ei kvinne som har status som overhovud for familien, hushaldningar eller stammen sin, ei stammor eller i overført tyding ei eldre, akta kvinne. Ordet er danna etter mønster frå patriark, og finst også i matriarkat. Det kom til norsk f ...

                                               

Pulverheks

Pulverheks er ei heks som lagar pulver. I moderne daglegtale tyder det ei kvinne som er gamal, ond og stygg, eller meir spøkefullt, eigenrådig og sta. Forfattaren Ingunn Aamodt har skrive fleire bøker om figuren "Pulverheksa".

                                               

Xanthippe

Xanthippe var kona til Sokrates som av ettertida har fått rykte på seg for å ha vore ei vanskeleg kvinne. Omgrepet xantippe har, med dette opphavet, òg vore generelt nytta om eit rivjern – ei hissig eller trettekjær hustru eller kvinne. Det er ma ...

                                               

Bror

Bror eller broder er eit mannleg sysken. Det kan også vera neming eller tittel for nokon som høyrer til ein viss fellesskap, knytt til tru, levesett eller eit vidare slektskap.

                                               

Brudgom

Brudgom er ei nemning for ein mann den dagen han giftar seg. Ordet kjem frå norrønt brúðgumi. Om forstavinga, sjå brud. Det norrøne etterleddet gumi tyder mann eller menneske. Ordet finst att i mange indoeuropeiske språk, som i det latinske ordet ...

                                               

Edgar Rice Burroughs

Edgar Rice Burroughs var ein amerikansk forfattar. Han er særleg kjend som opphavsmannen til Tarzan og serien om John Carter på Mars. Edgar Rice Burroughs var fødd i Chicago i Illinois. Han gjekk på militærhøgskole og var ei tid militær ved eit k ...

                                               

Dreng

Ein dreng, av norrønt drengr med opphavleg tyding tjukk stokk er ein gardsgut eller ein annan mannleg medhjelpar. Den motsvarande kvinnelege yrkesnemninga er taus. Ordet dreng ikkje lenger bruka som yrkesnemning, men i folkeleg tale vert det enno ...

                                               

Ektemann

Ektemann eller berre mann er saman med husbond og kall er nemningar brukte om ein mannleg ektefelle. I mange samfunn blir det forventa av ein mann at han skal gifta seg og bli ein god ektemann.

                                               

Gut

Ein gut er eit menneskebarn av hannkjønn, i motsetnad til ei jente. Ordet kan òg visa til ein ung mann eller kjærast.

                                               

Herre

For tettstaden Herre i Telemark, sjå artikkelen Herre i Bamble Herre er ei gammal nemning for ein stormann som i moderne norsk er brukt til høfleg eller humoristisk tiltale, som i "Mine damer og herrar", eller i tituleringa "herr". Nemningar som ...

                                               

Kall

Ein kall, av norrønt karl, mann, er ein gift eller ein gammal mann. Av same opphavet har vi ordet kar. Mange skil mellom kall, gammal mann, og kar, vaksen mann eller moden gut. Slik har ordet "kall" fått ein negativ biklang, medan "kar" oftast er ...

                                               

Patriark

Patriark er ein mann med ei særskild stilling som leiar eller stamfar for ei gruppe. Opphavleg viste omgrepet til ein far eller leiar for ein familie eller klan. I fleire kyrkjesamfunn, særleg i ortodoks kristendom, er "patriark" tittelen til den ...

                                               

Son

Son kjem frå norrønt sonr, sunr, igjen avleidd av germansk * sunu-, frå indoeuropeisk sūnús- – som tyder fødsel, foster, son. Bokmål sønn er eit lånord frå dansk, som igjen kjem frå gammaldansk syn, søn som tyder søner. Den danske forma erstatta ...

                                               

Ungkar

Ungkar eller dreng er frå gammalt av nemninga på ein ugift mann. Nemninga kan brukast om mannen gjennom heile livet så lenge han aldri har vore gift. Ein enkjemann er ikkje rekna som ungkar. Det blir ofte lagt noko positivt i omgrepet. Uttrykk so ...

                                               

Antropometri

Antropometri visar til målinga av menneske. Det har vore ein viktig reiskap i biologisk antropologi, som eit identifiseringsverktøy for å betre forståinga av kroppsvariasjonar. Det har også vore brukt i paleoantropologi, og i ulike forsøk på å sa ...

                                               

Dokke

Ei dokke er ein menneskeliknande modell som kan brukast til leik, opplæring, utprøving og underhaldning. Dokker kan lagast av dei fleste materiale og kan ha alt frå ei enkel utforming, med berre kropp og hovud, til forseggjorte trekk, hår og kled ...

                                               

Robot

Robot er ei mekanisk eining som kan programmerast til å utføre oppgåver. Vidare kan robotar ofte ta imot inntrykk frå omgjevnadene som gjer at dei startar eller stopper handlingar i høve til fastlagde reglar. Medan omgrepet "robot" oppstod innan ...

                                               

Overvaking

Overvaking er den aktiviteten som menneske gjer for å samla informasjon om åtferd, aktivitetar og hendingar utført av andre menneske og dyr. Motivasjonar for å overvaka: Kontrollera Læring Påverka og utvikla

                                               

Eksentrisk

Eksentrisk tyder noko som avviker frå vanleg skikk og bruk, noko eigedommeleg eller forskrudd. I matematikken vert to sirklar vanlegvis i same plan sagt å vere eksentriske plasserte når sentera til sirklane ikkje fell saman. Viss dei har same sen ...

                                               

Gråt

Gråt er felling av tårer som følgje av sterk sinnsrørsle, gjerne kombinert med jamring og hulking. Det kan også vere ein reaksjon på fysisk irritasjon i auga. Gråt er oftast rekna som eit uttrykk for sorg og at ein kjenner seg hjelpelaus, men kan ...

                                               

Kø er ei rekkje av folk eller anna som stillar seg opp eller venter for på tur for få varer eller tenester etter prinsippet om at ein får betening etter same rekkjefølgje som ein kom. Vanlege stader der køar kan oppstå er i matbutikkar, bankar og ...

                                               

Gordy

Gordy er ein amerikansk familiefilm frå 1995. Han handlar om grisungen Gordy som leiter etter familien sin. Gordy har koma bort frå familien, som er blitt teken til slaktarhuset i Omaha. Filmen kom ut på kino 12. mai 1995. Han blei distribuert av ...

                                               

Chiyou

Chiyou er ein motstandar i kinesisk mytologi, somme tider framstilt som ein mann og andre gonger som eit monster med horn og eit forsterka hovud. Han er rekna som oppfinnaren av krig og rustning. Chiyou stamma frå Shennong, ein av "dei tre opphøg ...

                                               

Godzilla

Godzilla er eit oppdikta dinosauraktig monster kjend frå ei rekkje japanske filmar. Det japanske filmstudioet Toho har totalt laga 28 offisielle filmar med monsteret. Den første Godzilla-filmen hadde premiere i 1954 medan den nyaste kom i 2004. D ...

                                               

Grendel

Opphavet til namnet Grendel er uklart og det er mange forslag til tyding. Nokre meiner at namnet heng saman med det angelsaksisk gammalengelsk grindan engelsk grind som mellom anna tyder "hakke tenner", medan andre knyter namnet til det gammaleng ...

                                               

Kerberos

Kerberos er i gresk mytologi ein hund med tre hovud. Monsterhunden vaktar inngangen til dødsriket Hades. Kerberos står bunden ved breidda av elva Akheron, nokre gonger omtala som Styx, på den sida som vender mot dødsriket. Han vaktar elvebreidda ...

                                               

Midgardsormen

Midgardsormen er i norrøn mytologi ein stor orm som ligg i havet rundt menneska si verd, Midgard, og bit seg sjølv i halen for å skape ein heil ring.

                                               

Attergangar

Attergangar, gjengangar eller gjenferd er ein avdød som går igjen, det vil seia viser seg for levande. Trua på gjengangarar er kjent frå alle tider og i dei fleste kulturar. Ofte er det vonde menneske som går igjen, eller dei som av einkvan grunn ...

                                               

Lyktemann

Lyktemann eller irrlys er små ljos, ofte flakkande, som blir observert i og ved myrer. I følgje folketrua var det barn som døydde utan dåp, og som sidan streifa omkring for å lokke folk på villspor. Liknande segner finst i mange kulturar. I Engla ...

                                               

Vandaud

Vandaude er eit omgrep for fantastiske vetter oppstått ved at skapningar som har døydd likevel held på noko levande åtferd og heimsøkjer dei levande som attergangarar. Som etter-levande finst dei i ein kroppsleg og/eller sjeleleg tilstand mellom ...

                                               

Fabeldyret drake

Ein drake er eit fabeldyr som er reptil-liknande og er brukt i litteratur, kunst, symbol og kjenneteikn. Det kan vere symbol for vondskap og det vonde som skal nedkjempast.

                                               

Hydra

Hydraen, eller Uhyret frå Lerna var eit kjempestort sjøuhyre i gresk mytologi. Ifølgje legenda hadde Hydra ni hovud, av desse var eitt udøyeleg. Om eitt av hovuda hennar vart avhogge, voks det med éin gong ut to nye. Ho var dotter av Ekidna og Ty ...

                                               

Merlion

Merlion er eit fabeldyr med hovudet til ei løve og kroppen til ein fisk. Det er nasjonaldyr for Singapore. Namnet "Singapore" tyder løveby, medan namnet til fiskarlandsbyen som opphavleg var på staden var "Temasek", javanesisk for havby. Det mode ...

                                               

Minotauros

Minotauros var eit vesen i gresk mytologi som var halvt menneske og halvt okse. Han heldt til i Labyrinten på Kreta, eit stort byggverk oppført av kong Minos og teikna av arkitekten og oppfinnaren Daidalos for å helde monsteret innesperra. Han va ...

                                               

Villsvinet frå Erymanthos

Villsvinet frå Erymanthos eller det erymanthiske villsvinet er eit uhyrleg villsvin i gresk mytologi. Det herja på fjellet Erymanthos i Arkadia. Saman med den keryneiske hinda var villsvinet vigd gudinna Artemis, som i nokre forteljingar sende de ...

                                               

Befana

La Befana er ein kvinneleg skikkelse i italiensk folklore som opptrer som gåveutdelar i samband med heilagetrekongarsdag etter jul og nyttår. La Befana vitjar borna i Italia natt til 6. januar for å fylla strømpene deira. Har dei vore snille, får ...

                                               

Belsnickel

Belsnickel, òg kalla Belschnickel, Belznickle, Belznickel, Pelznikel og Pelznickel eller Pelzmärtel, òg kalla Pelzemärtel, Pelzermärtel, Pelzamärdl og Pelzmartin, er namn på eit oppdiktet skikkelse som opptrer som tradisjonell gåveutdelar i førju ...

                                               

Gävlebukken

Gävlebukken er ein ca. 13 meter høg halmbukk som blir bygd kvart år på Slottstorget i den svenske byen Gävle før fyrste sundag i advent. Tradisjonen byrja i 1966 etter ein idé av reklamemannen Stig Gavlén. Hovudkonstruksjonen er av tre, og bukken ...

                                               

Krampus

Krampus er ein djevelskikkelse eller eit truande monster med bukkehorn som ifølgje folketradisjonar frå Aust-Alpene opptrer i førjulstida. Krampus finst blant anna i opptog saman med Sankt Nikolas, forløparen for den moderne julenissen, på festda ...

                                               

Zwarte Piet

Zwarte Piet er ifølgje folketradisjonar i Nederland og Flandern hjelparen til Sankt Nikolas i samband med feiringa av Sinterklaas, som føregår i Nederland den 5. desember og i Flandern den 6. Under feiringa kastar Zwarte Piet godteri og peparnøtt ...

                                               

Fionn mac Cumhaill

Fionn mac Cumhaill var ein mytisk jeger og krigar i irsk mytologi som òg opptrer i mytologiar i Skottland og på Isle of Man. Forteljingane om Fionn og følgjet hans, Fianna, dannar Fenian-syklusen eller Fiannaidheacht. Mykje av dette skal vera for ...

                                               

Australian National Antarctic Research Expeditions

Australian National Antarctic Research Expeditions er det historiske namnet på Australian Antarctic Program, som vert administrert av Australia og Australian Antarctic Division. Namnet ANARE fall ut av bruk tidleg i 2000-åra. Australia har lenge ...

                                               

Det kongelege observatoriet i Belgia

Det kongelege observatoriet i Belgia, offisielt namn på fransk Observatoire Royal de Belgique og på nederlandsk Koninklijke Sterrenwacht van Belgie, har lege i Uccle sidan 1890. Observatoriet blei først skipa i Saint-Josse-ten-Noode i 1826 av Vil ...

                                               

Very Large Telescope

Very Large Telescope er eit samansett optisk teleskop som består av fire teleskop på 8.2 meter plassert i ein formasjon. Teleskopa kan jobbe både sjølvstendig eller samordna. I det siste tilfellet tilsvarar den totale spegeloverflata eit teleskop ...

                                               

Satellitten Ørsted

Ørsted er ein dansk forskingssatellitt som er utstyrt med magnetometer for å måle magnetfelt til jorda med særs høg presisjon. I tillegg har han detektorar for å måle energirike partiklar. Føremålet er å studere jordmagnetisme med opphav i det fl ...