ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 315




                                               

Kenozoikum

Kenozoikum, kainozoikum, neozoikum eller jorda si nytid, som tyder "liv", altså til saman "nytt liv") er den siste og noverande geologiske æraen. Han dekkjer tida frå i dag og tilbake til 65.5 millionar år sidan. Starten er markert ved krit-terti ...

                                               

Krittida

Krittida er ein geologisk periode som varte frå slutten jura for 145.5 ± 4 millionar år sidan til byrjinga av paleocen for 65.5 ± 0.3 millionar år sidan. Han er den yngste perioden i æraen mesozoikum og med ei lengd på 80 millionar år er han den ...

                                               

Kryogenium

Kryogenium er den andre geologiske perioden i neoproterozoikum. Han varte i perioden som byrja for 850 millionar år sidan og enda for 635 millionar år sidan. Før kryogenium kom tonium og etter denne perioden kom ediacara. Sturti- og Marino-istida ...

                                               

Mellomjura

Mellomjura er den andre av tre epokar i perioden jura. Han varte i perioden frå 176 til 161 millionar år sidan.

                                               

Mellomordovicium

Mellomordovicium er den andre epoken i perioden ordovicium, og varte frå 472 til 461 millionar år sidan. På denne tida dekte varmt, grunt hav det meste av landområda og innehaldt eit rikt dyreliv. Tradisjonelt har mellomordovicium vorte delt inn ...

                                               

Mesozoikum

Mesozoikum eller jorda si mellomtid er ein av tre geologiske æraer i eonet fanerozoikum. Inndelinga av dei geologiske æraene går tilbake til Giovanni Arduino på 1700-talet som då kalla mezosoikum sekundær. Mesozoikum ligg mellom paleozoikum og ke ...

                                               

Miocen

Miocen er ein geologisk epoke i perioden neogen som strekkjer seg frå om lag 23.03 til 5.33 millionar år sidan. Som med andre geologiske periodar er berglaga som definerer starten og slutten på epoken veldefinerte, men dateringa er usikker. Mioce ...

                                               

Mississippitida

Mississippi eller tidleg karbon er ein geologisk epoke i karbontida. Han er den første av to epokar i karbon og varte frå om lag 359 til 318 millionar år sidan. Som med dei fleste andre geologiske tidsrom er perioden veldefinert, men start- og sl ...

                                               

Maastrichtium

Maastrichtium er den siste alderen i epoken sein krit, heile krittida og heile mesozoikum. Han varte frå 70.6 ± 0.6 til 65.5 ± 0.3 millionar år sidan. Maastrichtium kjem etter campanium og før danium i paleogen. Han er kalla opp etter Maastricht, ...

                                               

Neoarkeikum

Neoarkeikum er ein geologisk æra i eonet arkeikum. Det strekkjer seg frå perioden for 2800 millionar år sidan til 2500 millionar år sidan. Perioden er definert kronometrisk og ikkje etter visse berglag eller paleontologiske hendingar på jorda. Fo ...

                                               

Neoproterozoikum

Neoproterozoikum er ein geologisk æra i eonet proterozoikum i prekambrium og varte i tidsperioden som startar for 1000 millionar år sidan og enda for 542 +/- 0.3 millionar år sidan. Vidare er neoproterozoikum delt inn i periodane tonium, kryogeni ...

                                               

Olenekium

Olenekium er den andre alderen i tidleg trias. Han strekkjer seg frå mellom 249.7 ± 0.7 millionar år sidan og 245 ± 0.7 millionar år sidan. Olenekium er igjen delt inn i smithium og spathium. Starten er definert til første gong ammonittane hedens ...

                                               

Ordovicium

Ordovicium er ein geologisk periode, den andre av seks periodar, i paleozoikum. Han dekkjer tidsrommet frå 488.3±1.7 til 443.7±1.5 millionar år sidan. Han kjem etter kambrium og er etterfølgd av silur. Ordovicium er kalla opp etter eit walisisk f ...

                                               

Orosirium

Orosirium, tyder "fjellkjede") er den tredje geologiske perioden i paleoproterozoikum. Han varte i perioden som byrja for 2050 millionar år sidan og enda for 1800 millionar år sidan. Perioden er ikkje basert på stratigrafi, men definert kronometr ...

                                               

Paleogen

Paleogen er ein geologisk periode på den geologiske tidsskalaen som saman med det etterfylgjande neogen utgjer kenozoikum. Paleogen byrja for 65.5 millionar år sidan og slutta for 23 millionar år sidan. Perioden vart definert av Carl Friedrich Na ...

                                               

Paleoproterozoikum

Paleoproterozoikum er den første av tre æraer i proterozoikum og varte frå 2500 millionar år sidan til 1600 millionar år sidan. Dette er perioden då dei første stabile kontinenta oppstår. Dei første cyanobakteriane dukkar òg opp. Dei er ein type ...

                                               

Paleozoikum

Paleozoikum eller jorda si oldtid, "gammal" og zoe "liv", som til saman tyder "gammalt liv") er den første geologiske æraen i eonet fanerozoikum. Paleozoikum utgjer perioden som byrja for om lag 542 millionar år sidan og enda for 251 millionar år ...

                                               

Pennsylvaniatida

Pennsylvaniatida eller sein karbon er ein epoke i karbon som varte om lag frå 318.1 ± 1.3 millionar år sidan til 299 ± 0.8 millionar år sidan. Som med dei fleste andre geologiske periodar er berglaga i perioden veldefinerte, men det nøyaktige sta ...

                                               

Permtida

Perm er ein geologisk periode som strekkjer seg frå tida 299.9 ± 0.8 millionar år sidan til 251.0 ± 0.4 millionar år sidan. Han er den siste perioden i paleozoikum. Perioden vart etterfølgd av trias, den første delen av mesozoikum. Perm vart kall ...

                                               

Pliocen

Pliocen er ein epoke som strekkjer seg frå 5.332 millionar til 1.806 millionar år sidan. Han er den andre epoken i perioden neogen i kenozoikum. Pliocen kjem etter epoken miocen og før pleistocen. Pliocen vart namngjeve av Sir Charles Lyell. Namn ...

                                               

Prekambrium

Prekambrium eller urtida er eit uformelt namn på eit såkalla supereon som består av eon av geologiske periodar som kom før fanerozoikum. Perioden varte frå jorda vart skapt for om lag 4500 millionar år sidan og fram til om lag 542 millionar år si ...

                                               

Proterozoikum

Proterozoikum er eit geologisk eon som representerer perioden før dei første kompliserte livsformene utvikla seg i store mengder på jorda. Proterozoikum strekkjer seg frå perioden 2500 millionar år sidan til 542.0 ± 1.0 Ma, og er det siste eonet ...

                                               

Sein jura

Sein jura er den siste av tre epokar i perioden jura. Han varte frå 161.2± 4.0 til 145.5 ± 4.0 millionar år sidan.

                                               

Sein krit

Amerika flytta seg gradvis vestover og Atlanterhavet utvida seg. India heldt fram nordver mot Asia. På den sørlege halvkula sat Australia og Antarktis framleis saman og byrje å drive bort frå Afrika og Sør-Amerika. Europe var på denne tida ei øyg ...

                                               

Sein ordovicium

Sein ordovicium, òg kalla øvre ordovicium av geologar, er den tredje epoken i ordovicium og vart frå tida 461 til 443.7±1.5 millionar år sidan. På denne tida kolliderte Vest- og Sentral-Europa med Nord-Amerika og danna Laurentia, medan isbrear va ...

                                               

Sein trias

Sein trias er den tredje og siste epoken i trias. Han strekkjer seg frå mellom 228 ± 2 millionar år sidan og 199.6 ± 0.6 millionar år sidan. Sein trias er delt inn aldrane carnium, norium og rhaetium. Mange av dei første dinosaurane utvikla seg i ...

                                               

Siderium

Siderium er den første geologiske perioden i æraen paleoproterozoikum. Han varte frå tida 2500 millionar år sidan til 2300 millionar år sidan. I staden for å vere basert på stratigrafi er tidsperioden definert kronometrisk. Det vart danna mykje l ...

                                               

Silur

Silur er ein geologisk periode som strekkjer seg frå slutten av ordovicium for om lag 443.7 ± 1.5 millionar år sidan, til byrjinga av devon for om lag 416.0 ± 2.8 millionar år sidan. Som mange andre geologiske periodar er det berglaga som definer ...

                                               

Tertiærtida

Tertiærtida eller berre tertiær har vore ei nemning på den geologiske perioden mellom krit- og kvartærtida mellom 65.5 og 1.8 millionar år sidan. I 2004 avgjorde Den internasjonale kommisjonen for stratigrafi at inndelinga av kenozoikum i tertiær ...

                                               

Tidleg jura

Tidleg jura er den tidlegaste av tre epokar i perioden jura. Tidleg jura startar like etter trias-jura-utryddinga og endar ved starten av mellomjura for 175.6 millionar år sidan. Etter utryddinga var det lite liv att på jorda, så livet i denne pe ...

                                               

Tidleg kambrium

Tidleg kambrium eller nedre kambrium er den første av tre geologiske epokar i kambrium. Han varte i perioden som starta for 542 ± 0.3 millionar år sidan og varte til 513 ± 2 millionar år sidan. Den kambriske eksplosjonen der særs mange fleircella ...

                                               

Tidleg ordovicium

Tidleg ordovicium, òg kalla nedre ordovicium av geologar, er den første epoken i ordovicium og er markert med eit kraftig aukande mangfald av marint liv etter masseutryddingane på slutten av kambrium. Mange nye typar organismar slår seg saman med ...

                                               

Tidleg trias

Tidleg trias er den første epoken i trias. Han strekkjer seg frå mellom 251 ± 0.4 millionar år sidan og 245 ± 1.5 millionar år sidan. Tidleg trias er delt inn aldrane indusium og olenekium. Perm-trias-utryddinga starta tidleg trias, som òg marker ...

                                               

Tremadocium

Tremadocium er den første internasjonalt godkjende alderen i ordovicium i paleozoikum. Han varte om lag 9.7 millionar år, frå om lag 488.3 ± 1.7 til om lag 478.6 ± 1.7 millionar år sidan. Tremadocium starta med at havnivået steig og dekte store l ...

                                               

Trias

Trias er ein geologisk periode som varte frå 251 til 199 millionar år sidan. Han er den første perioden i mesozoikum, kjem etter perm og vart etterfølgd av jura. Både starten og slutten på trias er markert av store masseutryddingar. Utryddingshen ...

                                               

Radiometrisk datering

Radiometrisk datering er dateringsmetodar for å bestemme alderen på bergartar, fossil og anna gjennom å måla det radioaktive nedbrytinga hos ulike isotopar. Metoden vert hovudsakleg nytta innan geologi og arkeologi og er framfor alt nyttig over s ...

                                               

Radiokarbondatering

Radiokarbondatering, karbondatering eller C-14 metoden er ein metode for datering av organisk materiale. Metoden er basert på at alle levande organismar inneheld ein liten konsentrasjon med den radioaktive karbonisotopen 14 C. Så lenge organismen ...

                                               

Uran-thorium-datering

Uran-thorium-datering er ei form for radiometrisk datering basert på radioaktiv nedbryting av uranisotopar som i prosessen vert brotne ned til thorium. Sidan startmaterialet er vassløyseleg, medan sluttproduktet ikkje er det, kan til dømes vassop ...

                                               

Hydrogeologi

Hydrogeologi er eit fagfelt innan geologi som omhandlar fordelinga, eigenskapane og rørsla til grunnvatn i jordsmonnet og grunnfjellet i jordskorpa. Hydrogeologi nyttar kunnskap frå fleire fagområde: hydrologi, meteorologi, geologi, jordbotnslære ...

                                               

Porøsitet

Porøsitet er eit uttrykk for kor mange prosent holroma utgjer av totalvolumet av ei bergart. Dei fleste bergartene inneheld porerom, men porøsiteten varierer sterkt for dei ulike bergartene på grunn av dei ulike måtane dei vert danna på, og kva s ...

                                               

Lough

Ein lough er ein innsjø på Irland eller i England, medan ein sea lough kan vere ein fjord, elvemunning, bukt eller vik. Det vert òg nytta som eit etternamn, men med forskjellige uttalingar: law, loch, low, lowe, loth. Lough er ei irsk-engelsk for ...

                                               

Dimiktisk

Dimiktisk er eit omgrep nytta om innsjøar som sirkulerer fritt to gonger i året, haustfullsirkulasjon og vårfullsirkulasjon. Det er ein termisk innsjøtype som vil sei at tempeaturen i dei øvste vasslaga er lågare enn 4 ºC om vinteren og høgare en ...

                                               

Fjordsjø

Ein fjordsjø er ein type innsjø som oppstår når ein endemorene har demma opp noko av smeltevatnet, slik at det vert liggande att som eit vatn. Som oftast er ein fjordsjø lang og smal, slik som ein fjord. Døme på fjordsjøar er: New Zealand: Haweas ...

                                               

Kunstig innsjø

Kunstig innsjø er ein innsjø som menneske har laga eller forma, anten ved å grave ut eit basseng i terrenget der vatnet naturleg vil samle seg, eller ved å demme opp eit vassdrag for å skape eit vassreservoar. Valldalsvatnet i Valldalen søraust p ...

                                               

Meromiktisk

Ein meromiktisk innsjø har lag med vatn som ikkje blandar seg. Vassmassane nærast botn i ein slik sjø inneheld ikkje løyst oksygen. Botn-sedimentet i meromiktiske sjøar er daudt og uforstyrra på grunn av mangelen på levande organismar. Det øvste ...

                                               

Oligomiktisk

Oligomiktisk er eit omgrep nytta om innsjøar der vassmasasne sjeldan har fullsirkulasjon, og er slike sirkulasjonar skjer uregelmessig. Ferskvatn har størst tettleik ved 4 ºC, og når overflatevatnet vert avkjølt eller oppvarma til denne temperatu ...

                                               

Saltsjø

Ein saltsjø er ein innsjø som inneheld høgare nivå av salt og andre mineral enn ein vanlegvis finn i andre innsjøar. Som regel er grensa sett til minst 3 gram salt per liter. I mange tilfelle har saltsjøar høgare saltkonsentrasjon enn vanleg sjøv ...

                                               

Innsjøstratifikasjon

Innsjøstratifikasjon er ei lagdeling av innsjøar i tre lag: Metalimnion eller termoklin - det midtre laget som kan endre djupne gjennom dagen. Hypolimnion - botnlaget. Epilimnion - toppen av innsjøen. Den termiske lagdelinga av innsjøen syner til ...

                                               

Tjern

Eit tjern eller ei tjørn er ei nemning på eit lite vatn. Andre skrivemåtar kan vera tjenn og tjønn. Ofte ligg tjerna ei myr eller myrliknande vegetasjon med lauvtreskog, i motsetnad til innsjøar og mange større vatn. Eit tjern kan til dømes ha da ...

                                               

Qanat

Qanat, karez, falaj eller andre namn er ein type vatningssystem brukt til å skapa pålitelege vassforsyning i varme, tørre og halvtørre klimaer. Ordet qanat arabisk قناة blir brukt i Iran, Syria og Jordan. Vassforsyningssystemet er også kjend som ...