ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 314




                                               

Psykoanalyse

Psykoanalyse er ein psykologisk teori og terapeutisk metode som vart utvikla av den austerrikske legen Sigmund Freud kring året 1900. Freud introduserte i 1901 teoriane om det umedvitne, det vil seie teoriar om at det i mennesket sin personlegdom ...

                                               

Psykolog

Ein psykolog er ein person som har studert psykologi. I Noreg er "psykolog" ein beskytta tittel, for å kunne kalle seg psykolog må ein ha eksamen frå eit av profesjonsstudia i psykologi ved universiteta. Dette studiet er på seks år og inkluderer ...

                                               

Psykologiske operasjonar

Psykologiske operasjonar er det å nytta propaganda og andre psykologiske verkemiddel for å påverke meiningar, kjensler, haldningar og åtferd hjå fienden slik at den støttar interessene til den utøvande nasjonen i krigssituasjonar og/eller i freds ...

                                               

Rollespel

Rollespel er eit spel eller ein leik der deltakarane speler ut roller med karaktertrekk, motiv og bakgrunn som er annleis enn sine eigne. Rollespel er ein treningsteknikk der ein spelar ei rolla i ein tenkt, men sannsynleg situasjon for å tileign ...

                                               

Sinne

Sinne er ei kjensle som kan oppstå som svar på oppfatta trugsmål eller plager, og kan føra til aggressiv framferd. Sinnet er ein naturleg reaksjon utvikla for å hanskast med trugsmål, og kan vera til hjelp gjennom å gje den som er sint auka styrk ...

                                               

Smil

Eit smil er eit uttrykk for menneskelege kjensler, framkalla ved lett samantrekking av musklar i ansiktet. Eit smil kan omfatte musklane rundt munnen og augo.

                                               

Vane

For den norrøne gudeslekta, sjå vaner Ein vane er ei tillært handling som ein som regel utfører automatisk, utan å planlegga henne medvite. Innan psykologien skil ein mellom vanar og motivhandlingar, som å bita negler eller å røyka, men i daglegt ...

                                               

Åtferd

Åtferd eller framferd viser til handlingane og reaksjonane til ein organisme, som regel i høve til omverda. Åtferda til menneske blir særleg studert innan psykologi og dyreåtferd innan åtferdsbiologi, men er også viktig innan ei rekke andre vitsk ...

                                               

Folketeljing

Folketeljing vert gjort med jamne mellomrom i dei fleste landa i verda for å føre statistikk over innbyggjartal og andre demografiske tilhøve. Formålet med teljingane var i tidlegare tider få betre grunnlag for skatteinnkreving eller betre oversy ...

                                               

Manntal

Skattemanntal er sett opp for å gje oversikt over kven som er skattepliktige. I Noreg finst brotstykke av slike manntal attende til mellomalderen. Blant dei eldste skattemantala er listene som vart sett opp for innkreving av gjengjerden frå 1514, ...

                                               

Jordmor

Jordmor er i Noreg ein fødselshjelpar godkjent etter lov om helsepersonell. Grunnlaget for offentleg autorisasjon er ei to-årig vidareutdanning for sjukepleiarar. I tillegg til arbeidet under sjølve fødselen arbeider jordmødre òg med oppfølging a ...

                                               

Kuvøse

Kuvøse er eit medisinteknisk apparat som blir nytta for å gje eit stabilt miljø til for tidleg fødde born. Ei kuvøse er som regel heilt lukka, med luker over opningane ein stikk armane gjennom ved handsaming av ungen. I kuvøsa kan ein regulere te ...

                                               

Norges Sykepleierhøyskole

Norges Sykepleierhøyskole vart etablert i 1959 som Norges Høyere Sykepleierskole. Skulen vart drive og finansiert av Norsk Sjukepleiarforbund. Skolen var ei videreføring av Forsættelsesskolen som NSFs stiftar Bergljot Larsson hadde stifta i 1925. ...

                                               

Sjukepleiar

Ein sjukepleiar er ein helsearbeidar utdanna i sjukepleie. Sjukepleiarar arbeider i alle delar av helsetenesta. Sjukepleiarar driv både med direkte sjukepleie og leiing av sjukepleietenesta.

                                               

Sjukepleie

Sjukepleie er aktivitet for å hjelpe einskilde menneske og familiar å få, få attende og vedlikehalde normal helse og funksjon. Det er både eit yrke og ein vitskapeleg disiplin. Ein kan og bruke sjukepleie om all pleie av sjuke, til dømes det fore ...

                                               

Interkulturalisme

Interkulturalisme viser til fremjinga av transkulturell dialog og utfordrar sjølvsegregerande tendensar mellom kulturar. Interkulturalismen inneber gå over den meir passive multikulturalistiske aksepten for at forskjellege kulturar finst i samfun ...

                                               

Kaste

Kaste er ei form for sosial lagdeling der kvart samfunnsmedlem er låst inn i ein kaste frå fødselen av, og der ekteskap mellom ulike kastegrupper er sterkt avgrensa. Det best kjende døme på kaste er det indiske kastesystemet, som forenkla kan sei ...

                                               

Sosialt nettverk

Sosialt nettverk blir brukt om ei uformell gruppe der medlemmene deler informasjon, tenester og held kontakt med kvarandre. Dei seinare åra har det skjedd ei eksplosiv utvikling av større og mindre grupper som deler informasjon på Internett, og s ...

                                               

Eurosentrisme

Eurosentrisme viser til eit verdssyn der ein set Europa og europeisk eller vestleg historie og kultur i sentrum og bruker det som målestokk, rettesnor eller utgangspunkt for forståinga av resten av verda. Omgrepet er knytt til europeisk koloniser ...

                                               

Fattigdom

Fattigdom viser til mangel på materielle gode eller livskvalitet. Fattigdom kan definerast som mangelen av mogelegheit til å leve et liv som svarar til bestemte minimale krav. Desse krava kan vere svært ulike avhengig av tid og stad. Omgrepet fat ...

                                               

Fleirkulturell

Fleirkulturell eller multikulturell viser til møtepunkt mellom fleire kulturar. Omgrepa kan visa til samfunn eller miljø der det finst fleire grupper av ulik bakgrunn, enkeltpersonar med erfaring frå fleire kulturar, eller fleirkulturelle produkt ...

                                               

Kompromiss

Kompromiss er ei form for semje der dei ulike partane lemper på krava dei opphavleg hadde. Ordet er kome til norsk gjennom fransk frå det latinske for skilsdomsavtale, comprommissum. Det er vanleg å forhandla seg fram til kompromiss mellom ulike ...

                                               

Le Suicide

Le Suicide var ei banebrytande bok innanfor sosiologien. Boka, skriven av sosiologen Émile Durkheim, kom ut i 1897 som ein studie av sjølvmordsstatistikk. Le Suicide er omsett til norsk som Selvmordet av Halvor Roll og er gjeven ut fleire gonger.

                                               

Luddittar

Luddittar er nemninga som blir nytta for medlemane av ei gruppe engelske handverkarar som freista å øydeleggje tekstilmaskinene som var i ferd med å erstatte dei på 1800-talet. I ettertid har ordet "ludditt" blitt ståande som ei nemning på enkelt ...

                                               

Makt

Makt viser til det å kunna få noko til å skje. Det kan knytast til det å bruka kraft eller vald, men også til heilt andre verkemiddel. I høve til samfunnet vil makt seia at ein kan utøva ei viss sosial påverknadskraft. Enkeltpersonar, samfunnsgru ...

                                               

Marginalisering

Marginalisering er i sosiologien ein ekskluderingspraksis overfor enkelte minoritetsgrupper eller personar, som endar opp med å "bevege seg i en gråsone mellom sosial integrasjon og samfunnsmessig utstøtning". Ofte kan dette koma av at personane ...

                                               

Norm

Norm vert nytta som ei samnemning for ulike typar av vurderingsgrunnlag og retningsliner som er med på å rettleie og styre sosial handling. Normene kan vere eksplisitt formulerte eller eksistere som "taus" kunnskap i samfunnet. Dei eksplisitt for ...

                                               

Skeiv teori

Skeiv teori er ein teori om seksualitet og kjønn innanfor feltet skeiv forsking. Teorien har som hypotese at seksuell orientering og kjønnsidentitet er delvis eller heilt sosialt konstruert, og at individ derfor ikkje kan omtalast med breie defin ...

                                               

Sosial lagdeling

Sosial lagdeling eller sosial stratifikasjon er eit omgrep innan sosiologi om ei hierarkisk inndeling av eit samfunn i klassar, grupper, kastar eller andre typar lag. Sosial lagdeling fører, ofte utilsikta, til ei systematisk skeivfordeling av ma ...

                                               

Sosiologi

Sosiologi er ein samfunnskunnskap, vitskapen om det sosiale. Fokuset til sosiologien er relasjonane mellom menneska som individ eller grupper. Oppgåva til sosiologien er å beskrive dei sosiale relasjonanes struktur, funksjonar og utvikling. Det s ...

                                               

Ubuntu

Ubuntu er ein etisk eller humanistisk ideologi som fokuserer på alliansar og relasjonar mellom menneske. Ordet kjem frå bantuspråka zulu og xhosa i Sør-Afrika. Ubuntu blir sett på som eit tradisjonelt afrikansk konsept.

                                               

Vagabond

Vagabond er ifølgje definisjonen det same som ein omstreifar, ein landstrykar, ein fant, altså ein person som støtt og stendig reiser ikring meir eller mindre på lukke og fromme, utan fast arbeid eller nokon fast stad å bu. Ein vagabond overnatte ...

                                               

Goodwill

Goodwill er forretningsverdien – dvs. den meiverdien ei verksemd har, utover verdien av dei einskilde aktiva i verksemda, t.d. kundekrins, renommé mv.

                                               

Likviditet

Likviditet er eit økonomisk uttrykk for evna til å kunna betala løpande utgifter som rekningar, løn, utviklingskostnader, skatt m.m. God likviditet tyder at ein har høve til å dekka forventa og uføresette utgifter. Likviditet kjem av uttrykket ma ...

                                               

Børs

Ein børs er ein marknad for omsetning av aksjar, grunnfondsbevis og andre verdipapir, som derivater og obligasjonar. Det kan og vere handel med andre varer som metall, petroleumsprodukt, landbruksvarer og kraft. Det kan og vere ein plass der ein ...

                                               

New York-børsen

New York-børsen er verdas største aksjemarknad og ligg på Manhattan i New York, ved Wall Street og Broad Street. Børsen blei grunnlagd under eit platantre i 1792, med avtalen Buttonwood Agreement. Etter fleire midlertidige opphaldsstader flytta b ...

                                               

Inflasjon

Inflasjon er eit fall i marknadsverdien eller kjøpekrafta til pengar. Dette er det same som ein auke i det generelle prisnivået. Inflasjon er motstykket til deflasjon. I nokre samanhengar er ordet inflasjon forstått som ein auke i etterspurnad et ...

                                               

Bretton Woods-systemet

Bretton Woods-systemet var eit sett med reglar og institusjonar som vart initiert under ein konferanse i Bretton Woods i USA i juli 1944. Bretton Woods-systemet etablerte reglar for kommersielt og finansielt samvirke mellom dei leiande industrila ...

                                               

Børskrakket i 1929

Børskrakket i 1929, også kjent som den svarte torsdagen, er eit av dei mest kjende børskrakka i historia. Krakket er også kjent som den svarte tysdagen, noko som viser til tysdagen i veka etter at krakket starta, då det var den dagen panikken bra ...

                                               

Den store depresjonen

Den store depresjonen var ein verdsomfattande økonomisk nedgang som starta med det amerikanske børskrakket i 1929 og varte gjennom 1930-talet. Dei sentrale landa der depresjonen vart utløyst var USA og europeiske land, men følgjene vart merka ove ...

                                               

Enclosure movement

I engelsk økonomisk historie er enclosure eller inclosure namnet gitt den prosessen som førte til at land som tidlegare hadde vore allmenningar - med rett til bruk og tilgjenge for alle - vart inngjerda og eigedomen til ein enkelt privat eigar, s ...

                                               

New Deal

New Deal er namnet på president Franklin Delano Roosevelts reformprogram i USA. New Deal omfattar særleg åra 1933–1938 då det vart ført ei aktiv reformpolitikk, men omgrepet blir òg brukt om heile presidentperioden til Roosevelt frå 1933 til 1945 ...

                                               

Kjøpekraftsparitet

Kjøpekraftsparitet eller kjøpekraftjustering er ein måte å samanlikna verdien av ulike valutaer med innan økonomi. For å finna paritet samanlikner ein kjøpekrafta, det vil seia kva ein kan få for pengane med ulike valutaer innanlands i ulike land ...

                                               

Konkurs

Ein konkurs i norsk meinig er den juridiske prosessen som går føre seg etter at ein eller fleire kreditorar, eller skuldnaren sjølv, har sett fram krav for tingsretten om konkursførehaving. Dette kan gjerast når skuldnaren er insolvent, dvs han e ...

                                               

Femårsplan

Ein femårsplan er ein plan som visar korleis landet skal utviklast økonomisk. Planane vart mykje brukt i Sovjetunionen og andre kommunistiske land, men har også vore i bruk i andre land. Å oppfylle planane før sin sluttdato er eit mål innfor byrå ...

                                               

God sirkel og vond sirkel

Omgrepa god sirkel og vond sirkel visar til komplekse kjedereaksjonar som forsterkar seg sjølv gjennom tilbakekopling. Ein god sirkel har gode resultat, medan ein vond sirkel har øydeleggjande resultat. Begge sirklane er eit kompleks av hendingar ...

                                               

Kreditt

Kreditt tyder at ein av partane i eit gjensidig forpliktande kontraktforhold får utsett plikta til å prestere ytinga si, i forhold til det tidspunktet avtalemotparten leverer ytinga si. Kreditt vert brukt mest som omgrep for lån av pengar, og kjø ...

                                               

Lineær programmering

Lineær programmering er ein matematisk metode for å avgjere den beste metoden i ein matematisk modell. Lineær programmering er eit spesialtilfelle av matematisk programmering. Meir formelt er lineær programmering ein teknikk for optimalisering av ...

                                               

Minste kvadrats metode

Minste kvadrats metode er ein metode for handsaming av observasjonsmateriale, først nytta av Carl Friedrich Gauss og kort tid etter uavhengig offentleggjord av Adrien-Marie Legendre. Metoden vert nytta når ein skal finne ein teoretisk samanheng u ...

                                               

Grameen Bank

Grameen Bank er ein bank i Bangladesh med fokus innan mikrofinans. Banken gjev mellom anna små banklån, kjend som mikrokreditt til fattige menneske utan store krav til trygging av lånet. Banken aksepterer òg innskot, tilbyr andre tenester, og adm ...