ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 276




                                               

Witch house

Witch house er ein musikksjanger som blandar påverknader frå mørk elektronisk musikk og hip-hop, spesielt screw-musikkstil praktisert av til dømes DJ Screw i løpet av 1990-talet. Bruken av trommemaskinar, støylydar, synthpop-påverka melodiar og s ...

                                               

Bordun

Bordun eller borduntone er ein tone som ikkje endrar seg, som kling med i – og understøtter – forløpet til ein melodi. Verknaden oppnår ein til dømes med ein resonansstreng på strykeinstrument eller ei basspipe på ei skotsk sekkepipe. Eit kjent d ...

                                               

Cantus firmus

Cantus firmus er ei nemning som skriv seg frå musikken i mellomalderen. Cantus firmus utvikla seg frå Organum-stilen slik han oppstod innan Notre Dame-skolen. Her vart det vanleg at ein gregoriansk hymnetone vart sunge mot ein eller to motstemmer ...

                                               

Concertato

Concertato er eit uttrykk i tidleg barokkmusikk som anten viser til ein sjanger eller ein stil der ei gruppe instrument eller stemmer deler ein melodi, vanlegvis vekselsvis, og nesten alltid over ein basso continuo. Uttrykket kjem frå det italien ...

                                               

Eklektisisme i musikk

Eklektisisme i musikk kan visa til den medvitne bruken av stilar frå ei anna tid eller ein annan stil enn det som ligg naturleg for komponisten. Omgrepet kan også brukast nedsetjande om musikk der komponisten nyttar andre modellar som følgje av s ...

                                               

Komposisjon i musikk

Komposisjon kan innan musikk visa til eit særskild musikkstykke, den strukturen musikkstykket har eller prosessen med å laga eit nytt musikalsk verk. Sjølve ordet "komposisjon" tyder å setja saman delar til ein heilskap, og folk som driv med komp ...

                                               

Musica ficta

Musica ficta er eit musikkteoretisk prinsipp for teiknsetjing, som er rekna som opphavet til bruken av forteikn i musikknotasjon. Nemninga var i bruk frå 1100-talet til om lag 1600, og tydde alle tonehøgder som låg utanfor det noterte Musica rect ...

                                               

Ostinato

Ostinato er i musikken nemninga på ein stadig gjentatt musikalsk figur, f.eks. ein melodi, ein bestemt rytme eller eit anna musikalsk element. Prinsippet bak ostinato har ganske sikkert eksistert så lenge menneske har laga musikk. Den første kjel ...

                                               

Plystring

Plystring er det å laga ein fløytande lyd med munnen. Ein plystrar ved å blåsa ein luftstraum som kan tilpassast av leppene, tunga, tennene og fingrane. Munnhola fungerer som resonanskammer til å forsterka lyden. Ein kan også laga liknande lydar ...

                                               

Polytonalitet

Polytonalitet er bruken av fleire toneartar samstundes innan musikk. Når det er snakk om akkurat to toneartar samstundes, nyttar ein ofte nemninga bitonalitet. Eit velkjent eksempel på dette finn ein i balletten Petrusjka av Igor Stravinskij. I d ...

                                               

Rop og svar

Rop og svar eller engelsk call and response er ein teknikk innan musikk der to distinkte fraser følgjer etter kvarandre, vanlegvis utførte av ulike musikarar. Den andre frasen framstår som ein direkte replikk til den første. Først kan til dømes e ...

                                               

Tolvtonemusikk

Tolvtonemusikk er ein spesiell komposisjonsteknikk som blei danna av austerrikaren Arnold Schönberg. Systemet byggjer på ein viss sekvens av dei tolv tonane i den kromatiske skalaen som ein kan følgja rett, baklengs, oppdelt, transponert og så bo ...

                                               

Tonalitet

Tonalitet er eit system av tilhøve mellom tonar i eit tonesystem der éin bestemt tone er framheva som grunntone eller sentraltone som dei øvrige tonane står i eit nærare eller fjernare forhold til. Musikk som er komponert etter slike relasjonar m ...

                                               

Tremolo

Tremolo er i musikk ein særs rask repetisjon av ein tone, med visse unntak byte mellom to tonar. På ein fiolin er tremolo ein vanleg spelestil for å gjere tonen kjenslemessig og på mandolinen er tremolo den vanlegaste spelestilen. Tremolo-teknikk ...

                                               

Tropering

Tropering er ein praksis som vart utvikla innanfor gregoriansk song. Ein Trope tydde eit tillegg til den liturgiske songen, anten i form av tekst eller melodi. Innanfor troperingskunsta fann songarar og komponistar i tida rom for improvisasjon og ...

                                               

Variasjon i musikk

Ein variasjon er ei gjentaking av eit musikalsk tema med endringar. Eit variasjonsstykke består vanlegvis av ein første seksjon, eitt tema, som ein så varierer over gong etter gong. Dette kan gjerast på mange måtar, til dømes variasjonar i melodi ...

                                               

Musikkteori

Musikkteori er ein del av musikkvitskap og musikalsk undervising som tek for seg musikk på ein teoretisk måte. Innan musikkteori tek ein for seg ulike musikalske element og skildrar, systematiserer og analyserer dei. Slike element kan vera tone, ...

                                               

Akkord

Akkord i musikken er samklang danna av to eller fleire tonar. Dei er gjerne bygde opp av tonar med visse intervallar imellom, som tersar. I vestleg musikk har akkordar utgangspunkt i ein skala. Ein kan mellom anna klassifisera akkorder ut frå kor ...

                                               

Dorisk skala

Dorisk skala er ein modal skala som vert nytta innan musikk. Om eit verk, eit stykke, ein låt, ein song osv. går i dorisk med D som grunntone, seier ein at han har tonearten D-dorisk. Om ein skal spele ein dorisk skala på pianoet, kan ein berre s ...

                                               

Firedelsnote

Ein firedelsnote, på italiensk semiminima, er i musikknotasjon ein note som tilsvarar 1/4 av verdet til ein heilnote. Med andre ord går det 4 firedelsnotar på den tida det tek å spele éin heilnote. Ein enkel firedelsnote er avbilda med hovud og hals.

                                               

Halvtone

Halvtone er den minste avstanden ein kan ha mellom to tonar i det tempererte, kromatiske tonesystemet. Ein halvtone kan til dømes vera avstanden mellom for tonen C og tonen ciss.

                                               

Heilnote

Heilnote, på italiensk semibreve, er eit notesymbol brukt i musikknotasjon. Heilnoten uttrykkjer ei varigheit av ein tone typisk gjennom ei heil takt i 4/4 takt, noko namnet er avleidd frå. Symbolet er ein oval utan fyll og har i motsetnad til de ...

                                               

Hundreogtjueåttedelsnote

Ein hundreogtjueåttedelsnote er i musikknotasjon ein note som tilsvarar 1/128 av verdet til ein heilnote. Med andre ord går det 128 hundreogtjueåttedelsnotar på den tida det tek å spele éin heilnote. Ein enkel hundreogtjueåttedelsnote er avbilda ...

                                               

Kakofoni

Kakofoni tyder mislyd og er eit omgrep som vert brukt om musikk som verkar usamanhengande eller lite god å høyre på. Eufoni er det motsette omgrepet. Ordet vert bruk subjektivt, ofte for å skildre musikk som vert opplevd som komplisert og dissona ...

                                               

Klangfarge

Klangfarge er eit omgrep nytta innan psykoakustikk og musikk for å skildra den subjektive opplevinga av lyden til individuelle instrument, eller eit orkester. Klangfarge er eit noko diffust omgrep som ikkje kan skildrast like presist som tone og ...

                                               

Kvintsirkel

Kvintsirkelen er ein geometrisk framstilling av forholdet mellom dei tolv like-tempererte tonane som finnest i ein kromatisk skala. Nabotonene i kvintsirkelen har ein kvints avstand. Ein kvintsirkel gjev oversyn over dur- og moll-toneartar, og sy ...

                                               

Melodi

Omgrepet melodi kjem frå gresk μέλος, "song" og ωδή, "ode" og er i musikken eit tonefølgje med ei klår byrjing og slutt. I jazz vert ein melodi ofte brukt som utgangspunkt for improvisasjon. Ein melodi er ofte ei vise, altså ein song som er tones ...

                                               

Motiv i musikk

Motiv i musikk er den minste klart artikulerte musikalske eininga med strukturdannande tyding i oppbygginga av ein komposisjon.

                                               

Musica enchiriadis

Musica Enchiriadis er namnet på ei lærebok i musikk som vart skriven i tida mellom 850 og 900. Boka er den første i sitt slag, og tek føre seg ulike modus eller kyrkjetonearter. Enchiriadis er eitt av dei første forsøka på å setja desse tonearten ...

                                               

Musikalsk instrumentering

Instrumentering er fordeling av stemmer på dei enkelte musikkinstrumenta i ein musikalsk komposisjon. For orkesterverk kan ein også snakke om orkestrering. Teorien om instrumentering vert kalla instrumentasjonslære.

                                               

Naturtone

Naturtone er rein deltone som kan oppstå når ein bles i naturhorn eller frå lause strenger på strengeinstrument. Naturtonar er danna av grunntonen i eit instrument og overtonane hans. På horn eller fløyte blir dei danna av eigenresonansen til den ...

                                               

Sats i musikk

I klassisk musikk er ein sats ein mindre, avslutta del av eit større verk i fleire delar, som til dømes ein sonate, suite, eller ein symfoni. Som regel har kvar sats ein eigen satsmerknad, som markerer tempo og karakter, eller type. Rekkefølgja a ...

                                               

Sekstifiredelsnote

Ein sekstifiredelsnote, på italiensk semibiscroma, er i musikknotasjon ein note som tilsvarar 1/64 av verdet til ein heilnote. Med andre ord går det 64 sekstifiredelsnotar på den tida det tek å spele ein heilnote. Ein enkel sekstifiredelsnote er ...

                                               

Synkopering

Synkopering eller synkope i musikk vil seia at betoninga blir forskuva ved at ein lett taktdel blir bunde saman med ein tung taktdel som kjem etter. Dette gjev ei uventa endring av rytmebetoninga, og kan gje musikken ei kjensle av driv og framdri ...

                                               

Tonika

Tonika er eit musikkteoretisk namn på treklangen over grunntonen i ein dur- eller mollskala. I engelskspråkleg musikkteori blir namnet tonika òg nytta om grunntonen i eit musikkstykke og difor blir det ofte forveksla med grunntonen i andre trekla ...

                                               

DJ

DJ er ei forkorting for "Disc Jockey" som eigentleg tyder "plateryttar". Det norskifiserte ordet for discjockey er platepratar. Nemninga blir brukt om ein som vel ut og speler songar, anten med platespelarar, CD-spelarar eller på ein PC, i til dø ...

                                               

Kapellmeister

Kapellmeister er ein tittel i musikk på ein som leiar ei gruppe musikarar under utøving av musikk. Kapellmeisteren er ofte ein av dei utøvande, men òg ein orkesterdirigent kan kallast "kapellmeister".

                                               

Klaverspelar

Ein klaverspelar er ein musikar som spelar klaverinstrument. Fram til tidleg i 1960-åra vart musikarar som spelte klaverinstrument anten rekna som pianistar eller organistar. Frå midten av 1960-åra kom det ein overflod av nye musikkinstrument med ...

                                               

Komponist

Ein komponist er ein som lagar musikkstykke. Ofte tenker ein på komponistar som ein som skriv musikk innanfor den vestlege kunstmusikktradisjonen, men det finst komponistar innan alle sjangrar. Som regel vil komponisten skriva ned komposisjonane ...

                                               

Lydteknikar

Ein lydteknikar jobbar med den tekniske sida av lydformidling, til dømes i samband med radio, TV, film, plateinnspeling, konsertar, teater og andre kunstuttrykk. Lydteknikaren er med sine verktøy og sin kunnskap om utstyr, instrument og akustikk, ...

                                               

Musikar

Ein musikar er ein person som skaper musikk. Til dette kan musikaren bruka eit eller fleire instrument, musikkteknologi, eller ganske enkelt stemma si. Ein som lagar musikk utan nødvendigvis å framføra han kallar me ein komponist, og ein som laga ...

                                               

Musikkprodusent

Musikkprodusentar er menneske som jobbar i musikkbransjen med oppgåver som m.a. kontroll av innspelingsøkter, musikalsk rettleiing av artistar og overoppsyn med innspeling, miksing og mastring. Frå slutten av førre hundreår tok mange produsentar ...

                                               

Orkesterleiar

Ein orkesterleiar, også kalla dirigent er ein person, som vanlegvis både leiar eit orkester under framføringar, og også står for innstudering under orkesterprøvene. Orkesterleiaren har ei vesentleg rolle i dei kunstneriske vala: Tempo, intonasjon ...

                                               

Singer-songwriter

Singer-songwriter eller songar og låtskrivar viser til ein musikar som framfører sjølvskrivne songar. Omgrepet er ofte brukt om ein eigen musikksjanger knytt til viser, folkrock og indierock, og viser særleg til soloartistar som akkompagnerer seg ...

                                               

Trubadur

Trubadur er ei nemning for oksitanske diktarar og musikarar i høgmellomalderen, og seinare om andre visediktarar og songarar. Trubadurane verka ved fyrstehoffa i Sør-Europa i perioden 1100-1350. Dei framførte songane sine til eige akkompagnement ...

                                               

Betlehemsstjerna

Sjå òg Adventstjerne Betlehemsstjerna, eller julestjerna, er folkelege namn på stjerna som i følgje Matteusevangeliet leidde dei tre vise menn til stallen ved Betlehem der Jesus vart fødd. Dette himmelfenomenet er forklart på tre måtar: Som eit m ...

                                               

Påskehare

Påskeharen er ein symbolsk hare eller kanin knytt til påskefeiringa i vestleg kultur. Skapningen er kjend for å ha med seg gåver som godteri og påskeegg. Harar og kaninar blir også brukt til bilete og pynt i samband med påsken. Påskeharen blei in ...

                                               

Fimbulvinteren

Fimbulvinteren er i norrøn mytologi den harde vinteren som kjem før Ragnarok. Fimbulvinteren er tre etterfylgjande vintrar utan sommar mellom. I denne tida er det sagt å verta eit hoptal av krigar. Vinteren gjer ende på mest alt levande på jorda. ...

                                               

Jesu atterkome

Jesu atterkomme er ei førestilling innan kristendom, islam, bahai og messiansk jødedom som inneber at Jesus kjem til å venda tilbake til jorda si gudommelege form etter himmelferda si for rundt 2000 år sidan. Førestillinga byggjer på Messias-prof ...

                                               

Havgeit

Havgeit, sjøgeit eller fiskegeit er eit fabeldyr som har framkroppen til ei geit og bakkroppen til ein fisk. Stjernebildet Steinbukken blir ofte framstilt som ei havgeit. Dette har vore gjort sidan bronsealderen i Mesopotamia. Då brukte babylonar ...