ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 271




                                               

Lêr

Lêr er garva, hårlaus og ofte tjukk dyrehud brukt til å laga klede, skor, vesker, møblar, presenningar og andre ting ein ønskjer skal vera sterke og vasstette. Hudene blir garva og tilreidd slik at dei skal halde seg mjuke, sterke og ikkje tørke ...

                                               

Lim

Lim er eit materiale som kan binda saman to kontaktflater ved å påførast i blaut tilstand og deretter størkna fast. Limet limar flatene saman anten gjennom adhesjon eller gjennom kohesjon.

                                               

Materiale

Materiale er eit stoff som kan brukast til å lage noko, til dømes gjennom foredling, omdanning eller samansetjing. Materialteknologi er studiet av og kunnskap om materiale. Han omfattar materialvitskap, som tek opp dei grunnleggjande kjemiske, me ...

                                               

Metall

Metall er stoff som både er sterke og lette å forma, og som leier varme og elektrisitet. Dei fleste metalla har stor tettleik og høge smeltepunkt, og er ofte blanke og skinande. At metall har vore svært viktige for menneskja si utvikling, ser me ...

                                               

Mørtel

Mørtel er ei blanding av bindemiddel, tilslagsmateriale og væske. Blandinga er lett å forma når ho er fersk, men vert til eit fast materiale når ho herdast. Mørtel vert mykje brukt til muring, pussing, overflatearbeid, eller som feste- og fugemas ...

                                               

Pelsverk

Pelsverk er pelsvarer og skinnutstyr, det vil seia klede og andre tekstil laga av pelsen til ulike dyr, som ku, kalv, sau, lam, mink, rev, røyskatt og ekorn. Pels er eitt av dei eldste kledemateriala menneske har brukt, men er også blitt brukt i ...

                                               

Pergament

Pergament er eit materiale som vart brukt til bøker og diplom. Det vart laga av fint kalve-, geite- eller saueskinn. Vellum refererer spesifikt til kalveskinnspergament, som er den beste typen. Materialet vart ifølgje Plinius den eldre fyrst bruk ...

                                               

Skinn

Skinn er materiale laga av huda til ei rekke ulike dyr, med eller utan hår. Skinn der håret framleis sit på blir brukt som pels, medan skinn utan hår som har gått gjennom ein garvingsprosess blir kalla lêr.

                                               

Stein

Stein viser til bergartar, og blir særleg brukt om bitar av berg og stein som materiale. Stein er i regelen eit solid og slitesterkt materiale som særleg blir brukt i monumentalbygg, som tempel, slott og viktige offentlege bygg. Det kan skjerast ...

                                               

Tarm

Tarm er lange, smale, gjerne buktande innvolar som dannar tarmkanalen i meltingssystemet. Tarmane fullfører meltingsprosessen ved å ta opp næringsstoff og skilja ut avføring. Tarmar blir også brukte til ulike føremål, som tillaging av mat og utst ...

                                               

Voks

Voks kan vere mineralsk, animalsk eller vegetabilsk. Denne voksen er esterar av lengre feittsyrer med ein langkjeda basisk alkohol ikkje glyserol. Voks er vanlegvis hardare enn feitt. Ofte blir vassløyseleg voks nytta til framstilling av kosmetik ...

                                               

Anti-Counterfeiting Trade Agreement

Anti-Counterfeiting Trade Agreement er ei multilateral avtale for handheving av immaterielle rettar. Avtala søkjer å oppretta eit juridisk rammeverk rundt vareforfalsking, generiske medisinar og opphavsrettsbrot på Internett. ACTA vil etablera ei ...

                                               

Copyleft

Copyleft er ein rettsleg konstruksjon nytta i visse lisensar for opphavsrettsleg verna materiale. Eit liknande omgrep er share alike. Konseptet er mest kjend frå fri programvare-lisensar. Med slike lisensar får lisenstakaren til eit dataprogram t ...

                                               

Copyright-symbolet

Copyright-symbolet © er det amerikanske teiknet for opphavsrett. Lenge var det eit krav i USA om at ein måtte bruka copyright-merket i eit verk for få opphavsrettsvern til det. Regelen blei oppheva då landet slutta seg til den verdsomspennande Be ...

                                               

Digital rettsadministrasjon

Digital rettsadministrasjon, en: Digital Rights Management er ei samlenemning på ulike teknologiar som har til mål å administrere tilgangen til opphavsrettsbeskytta informasjon lagra på, eller distribuert ved hjelp av, digitale medium. I motsetna ...

                                               

Ope innhald

Ope innhald viser til kreativt arbeid som andre har løyve til å kopiere eller omforme. Omgrepet er ein neologisme skapt av David Wiley i 1998. Wikipedia er eit døme på eit verk som har ope innhald.

                                               

Opphavsrett

Opphavsrett er den retten skaparen av eit litterært, vitskapleg eller kunstnarisk åndsverk har til verket. Opphavsretten oppstår automatisk når det skapte verket oppnår verkshøgd, og treng ikkje blir hevda gjennom registrering eller liknande. Det ...

                                               

Piratkopi

Ein piratkopi er ein ulovleg kopi av eit kommersielt produkt, vanlegast musikk eller dataprogramvare, men også klede, klokker og andre merkevarer. Ein piratkopi gjer det mogleg å bruke materiale ein ikkje har lovleg tilgang på, eller kjøpe liknan ...

                                               

Plagiat

Plagiat vil seie å kopiere kva andre har sagt, skrive eller spelt inn, og på alle moglege slags måtar distribuere dei offentleg. Spesielt blant forfattarar, musikarar og oppfinnarar har dette fenomenet vore utbreidt. Òg diverse oppfinningar har v ...

                                               

Royalty

Royalty er ei slags betaling for bruk av andre sin opphavsrett. Eit platestudio kan til dømes krevje betaling frå ein artist med ei avtale om ein prosentvis del av kvar selde plate. Denne prosenten vert i denne samanhengen kalla royalty.

                                               

Åndsverk

Eit åndsverk er eit litterært, vitskapleg eller kunstnerisk menneskeskapt verk. Etter norsk lov omfattar dette verk av alle former og uttrykksmåtar, så lenge det er prega av eit visst minimum av skapande innsats frå opphavspersonen si side. Den s ...

                                               

Snøkrystall av papir

Snøkrystall av papir er eit symmetrisk mønster klippa ut i papir til å likna ein snøkrystall. Det er ein kombinasjon av papirbretting og kreativ papirklipping. Etter å ha bretta saman eit papirark kan ein klippa til ei rad ulike mønster. Det blei ...

                                               

Byste

Byste er ein type skulptur som framstiller hovudet og ein del av brystet til eit menneske, som regel utan armar. Omgreipet er avleidd frå latin bustum, som tyder ‘gravminne’ eller ‘brystbilde på grav’, eigentleg ‘likbrenningsstad’. Ordet "byste" ...

                                               

Figurin

Ein figurin er ein liten figur eller statuett som til dømes kan vera laga av terrakotta, majolika eller porselen. I måleri kan omgrepet visa til ein bifigur, særleg til utfylling i eit landskapsmåleri.

                                               

Formstøyping

Formstøping, fransk cire perdue, engelsk lost wax, tysk feinguss, er ein støypeteknikk der støypeforma vert øydelagt etter støypinga for få ut gjenstanden. Først vert det laga ein voksmodell av den figuren som skal støypast. Denne voksmodellen ve ...

                                               

Gallionsfigur

Gallionsfigur er ein figur festa til gallionen på eit skip, eller under baugsprydet på stamnen. Gallionsfigurar var mest utbreidde frå 1500- til 1700-talet, då seglskip gjerne hadde gallionar. Dei forsvann i stor grad rundt 1900, då ein i stadig ...

                                               

Relieff

Relieff er ei form for skulptur der motivet er delvis opphøgd og framheva i høve til ei plan bakgrunnssflate. I høgrelieff eller hautrelieff står den biletlege framstillinga opp frå bakgrunnsplanet, i lågrelieff eller basrelieff er djupneforholda ...

                                               

Støyping

Støyping er ein produksjonsmetode som går ut på å lage gjenstandar ved å helle flytande materiale inn i tilforma holrom omslutta av eit anna høveleg materiale, ei såkalla støypeform, og late det størkne eller herde i forma, slik at gjenstandane h ...

                                               

Brosje

Brosje eller nål er ein dekorativ smykketype som ein kan festa på klede, i nokre høve for å halda dei fast eller saman. Brosjer er vanlegvis laga av metall, ofte sølv eller gull. Dei er ofte pynta med emalje eller smykkesteinar. Dei eldste kjende ...

                                               

Juvel

Ein juvel er ein slipt edelstein eller eit smykke av edelsteinar. Ein som arbeider med sliping, innfatning og/eller sal av edelsteinar og smykke som yrke vert kalla ein juvelar eller gullsmed. I overførd tyding vert det nytta om noko fint og kost ...

                                               

Reinleiksmålet karat

Som eit mål på reinleik er ein karat 1 24 {\displaystyle {\tfrac {1}{24}}} reinleik etter masse: X = 24 M g m {\displaystyle X=24\,{\frac {M_{g}}{M_{m}}}} kor X {\displaystyle {\mathit {X}}} er karatmålet for materialet, M g {\displaystyle M_{g}} ...

                                               

Smykkestein

Ein smykkestein er ein stein eller eit anna materiale brukt i eit smykke. Det er vanleg å bruka edel- og halvedelsteinar som smykkestein, men ein kan også bruka vanlege steinar, gjerne i polert utgåve, og visse harde naturmateriale, som rav og pe ...

                                               

Øyredobb

Øyredobb eller øyredobbe er ein type smykke som ein set fast i øyret gjennom ein piercing. "Dobb" tyder ein rundvoren, hengande pynteting. Ein ringforma øyredobb blir gjerne kalla øyrering. Ein bruker ofte smykka parvis med like øyredobbar i kvar ...

                                               

Abstrakt ekspresjonisme

Abstrakt ekspresjonisme, som òg vert omtala som The New York School, var ei kunstnarisk rørsla som dominerte kunsten i Sambandsstatane i tiåra etter andre verdskrigen. Det var den første kunstretninga i Sambandsstatane som fekk internasjonal innf ...

                                               

Art nouveau

Art nouveau er ei fransk/belgisk nemning på ein stilart som oppstod på slutten av det 1800-talet. "Art nouveau" er ei internasjonal nemning som på fransk tyder "den nye kunsten". Stilarten kan ein finna både i Europa og i Sambandsstatane. Nemning ...

                                               

Den italienske renessansen

Italiensk renessanse var den tidlegaste fasen av renessansen, som var overgangsperioden mellom mellomalderen og tidleg moderne tid. Omgrepet renessanse er hovudsakleg moderne og kom i bruk på 1800-talet, i arbeida til historikarar som eksempelvis ...

                                               

Drakestil

Drakestil er namnet på ein stilart som etterliknar dyreornamentikk frå tidlegare, mellom annan norrøn arkitektur. Han var særleg brukt i internasjonal art nouveau eller jugendstil. Drakestilen vart spesielt mykje brukt i møblar og i arkitektur. U ...

                                               

Funksjonalisme i arkitektur

Funksjonalisme, populært kalla funkis, er ei retning innan kunst, arkitektur og industridesign som vart populær på 1920-talet. I Noreg slo funksjonalismen gjennom på 1930-talet. Stilen vert prega av eit forenkla formspråk. Typisk er store flater, ...

                                               

Historismen

Historisme er eit omgrep som vart teke i bruk i Noreg på 1950-talet om dei stildraga som gjorde seg gjeldande i andre halvparten av 1800-talet i Europa, inklusive Noreg, kjenneteikna av at gamle, historisk kjende stilartar vart nytta som inspiras ...

                                               

Jugendstil

Jugendstil eller berre "Jugend" er ei tysk nemning på ein stilart som vart utvikla frå kringom 1890 og hadde si blomstringstid fram til 1914). "Art Nouveau" er ei tilsvarande internasjonal fransk nemning som tyder "den nye kunsten". Stilarten kan ...

                                               

Nyrenessanse

Nyrenessanse er ein stilretning innan historismen med ei blomstringstid mellom 1840 og 1880. Han nytta formspråket frå renessansen, og bygde på den sterke renessanseinteressa innan kunst- og historieoppfatning som naturleg følgde begeistringa for ...

                                               

Sveitserstil

Sveitserstil er eit norsk namn på ein arkitekturstil som gjorde seg gjeldande i Noreg frå 1860-åra og inn på 1900-talet for hus som vart bygd i tre, men stilen har òg sett sitt preg på nokre hus i mur. Namnet "sveitserstil" oppstod på folkemunne, ...

                                               

Daffy

Daffy var eit internasjonalt teikneserietidsskrift som kom ut i norsk utgåve frå 1958 til 1969. Bladet sitt namn var henta frå teiknefilm- og teikneseriefiguren Daffy Duck. I teikneseriane i bladet møtte ein i tillegg til Daffy kjente figurar som ...

                                               

Donald Duck & Co

Donald Duck & Co er eit norsk vekeblad med teikneseriar om Walt Disney-figurar, med særleg vekt på Donald Duck og andre innbyggjarar i Andeby. Bladet hadde første utgjeving i 1948 og vart etter kvart tidenes mest populære teikneseriehefte i Noreg ...

                                               

Donaldisme

Donaldisme er, slik det er definert av Jon Gisle i essayet Donaldismen frå 1971 og boka Donaldismen, den greina av teikneserieforskinga som har spesialisert seg på studium av produksjonen til Walt Disney. Omgrepet blir av Gisle også brukt om sjøl ...

                                               

Goblins Comic

Goblins er ein teikneserie som er fritt tilgjengeleg på nettet, skapt og illustrert av Ellipsis Hana Stephens. Serien er sett i eit stereotypisk rollespelande fantasy -miljø og følgjer eit lag med goblinar. I utgangspunktet var dei tilfeldige mon ...

                                               

Studio Foglio

Studio Foglio er eit amerikansk teikneserie-studio, stifta og drive av Phil og Kaja Foglio. I 1990-åra møtte og gifta Phil Foglio og Kaja Murphy seg. Seinare grunnla dei Studio Foglio, der dei skapte og gav ut Girl Genius. Grunna ein trong økonom ...

                                               

Teikneserieprisar

Teikneserieprisar er prisar og rangeringar av teikneseriar, mange av dei innanfor eit visst land. I nokre høve kan teikneseriar også vinna litterære prisar.

                                               

Web Cartoonists Choice Awards

Web Cartoonists Choice Awards er ei årleg prisutdeling der nettbaserte teikneserieskaparar nominerer og vel ut framståande teikneseriar som er tilgjengeleg på nettet. Kåringane har vore haldne sidan 2001. Dei har blitt nemnt i New York Times. WCC ...

                                               

Anamorfose

Ein anamorfose er ein forvridd projeksjon eller eit forvridd perspektiv; særleg eit bilete forvridd på eit slikt vis at det vert synleg berre når ein ser det på eit særskild vis. Leonardos auge Leonardo da Vinci, ca 1485 er det fyrste kjende ekse ...