ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 243




                                               

Føljetong

Føljetong kan vera ei framhaldsforteljing ei avis eller eit blad som kjem ut jamleg. Tidlegare kunne ordet visa til ein avisartikkel som stod nedst på sida og vart skild frå stoffet over av ein tverrstrek. Denne føljetongen kunne ha ein kåserande ...

                                               

Grøssar

Grøssar er ein sjanger i bøker eller filmar som er egna til å skremme lesaren/publikum grunna dei handlar om parapsykologiske fenomen. Kjende grøssarar er Ondskapens hotell av Stephen King, Rosemarys Baby av Ira Levin og Eksorsisten av William Pe ...

                                               

Høyrespel

Høyrespel er dramatikk laga ved hjelp av lyd, og er særleg blitt brukt i radio. Utgangspunktet er ein dramatisk tekst som kan vera spesialskriven for radiomediet eller tilrettelagd frå eit sceneskodespel. På grunnlag av denne teksten vil ein regi ...

                                               

Kriminallitteratur

Kriminallitteratur eller berre krim er ein sjanger som handlar om kriminalsaker som må oppklarast. Krimforteljingar handlar gjerne om mord og mystiske forsvinningar, men kriminalromanar kan òg handle om vinningskriminalitet, kriminelle organisasj ...

                                               

Kunsteventyr

Kunsteventyr er eventyr som til skilnad frå folkeeventyra har kjend opphavsmann. Slike eventyr er ofte inspirert av folkeeventyr, men ber gjerne preg av at dei ikkje har ei forhistorie i munnleg form. Kunsteventyr er særleg knytte til romantikken ...

                                               

Legende

Ei legende var opphavleg krøniker om martyrar og helgenar. Legendene vart i gammal tid lesne i kyrkjene, og tente til å byggje opp biletet av livet til helgenane og undergjerningar gjort gjennom dei. I norsk tradisjon finst mange legender om Olav ...

                                               

Libretto

Ein libretto er teksten til ein opera, operette, musikal, ballett, kantate eller eit oratorium. Libretto vert stundom òg nytta om teksten til store liturgiske verk, som messer, rekviem og religiøse kantater. Ordet kjem frå italiensk og tyder "lit ...

                                               

Lygesoge

Lygesoge, lygesaga eller skrøne er ei forteljing som er tydeleg oppspinn, og inneheld utrulege framstillingar av hendingar. Dei nytter ofte overdriving, og kan til dømes ha form som jakt- eller fiskeskrøner. Mange av dei har ein namngjeven, meir ...

                                               

Magisk realisme

Magisk realisme er ei nemning om litteratur, særleg latinamerikansk litteratur, der forfattarane kombinerer realistiske og fantastiske element for å skildra røyndommen. Termen er også blitt brukt om biletkunst knytt til surrealismen. Nemninga "ma ...

                                               

Monolog

Monolog er ein tale framført av ein enkeltperson i eit forum eller eit litterært stykke. Det er rekna som motsett av dialog. Monologar er vanlege i ulike dramasjangrar som film og skodespel, og i andre litterære former som poesi.

                                               

Novelle

Novelle er ei stutt forteljing som oftast skildrar eit einskilt hende. Det finst til dels strenge kriterie for kva som blir kalla ei novelle – det er ikkje nok at ho er kort. Ho skal gjerne vera ei fortetta skildring av éi hending som føregår ove ...

                                               

Nøkkelroman

Nøkkelroman er ein skjønnlitterær tekst som kan lesast som ei sann historie, dvs. at det er mogleg å sette opp ein "nøkkel" som avslører kva verkelege personar romanen eigentleg omhandlar. Figurane er til vanleg kjende folk og ofte blir heile mil ...

                                               

Rapport

Rapport er ein sakprosasjanger som går ut på å gje informasjon eller anna innhald som gjeld eit emne under undersøking. Rapportar er hovudsakleg informative tekstar, men kan òg innehalda overtydande delar i form av forslag og oppmodingar.

                                               

Reiseskildring

Reiseskildring er ein litterær sjanger som tek for seg forfattaren sine opplevingar og tankar under ei reise. Ein slik tekst skildrer gjerne fjerne stader og skikkar der, men er ikkje i første rekkje meint som ei reisehandbok. I staden kan han ha ...

                                               

Riddarroman

Riddarroman eller riddardikting er ein type mellomalderdikting med riddarar som hovudpersonar. Den internasjonale nemninga romanse kjem frå fransk, ettersom sjangeren oppstod på det gammalfranske språket i Frankrike på byrjinga av det andre tusen ...

                                               

Rimbrev

Rimbrev er dikt som har brevform og er skrivne med rim. Det er ein litterær sjanger som er kjend frå antikken og blei populær att i klassisismen. Rimbrev kan vera stila til ein verkeleg eller ein oppdikta person. Dei kan ofte vera humoristiske. A ...

                                               

Satire

Satire er verk som latterleggjer eller spottar feil og lastar i samfunnet eller hos framståande personar. Satire femnar om dikt og andre kunstartar, som til dømes om karikaturteikningar. Lucilius brukte nemninga satire om dei skjemtsamt kritisera ...

                                               

Science fiction

Science fiction er ein kunstsjanger, særleg i litteratur, film, biletkunst og teater, som set handlinga til ei tenkt verd der teknologien og/eller samfunnet skil seg frå den verkelege verda.

                                               

Segn

Denne sida finst òg på høgnorsk - sjå "Hn/Segn". Segn er ei nemning på ei stutt forteljing som er overført som munnleg litteratur. Ordet segn heng saman med å segja / å seia. Ei segn kan vera tid- og stadfest og handla om namngjevne og historiske ...

                                               

Sitat

Sitat er ei ordrett attgjeving av noko som er blitt sagt eller skrive tidlegare. Ofte er sitatet ein kortare del av ei utsegn eller eit stykke. Den siterte utsegna kan markerast i skrift med sitatteikn, kolon eller liknande og ein referanse til o ...

                                               

Sjølvbiografi

Autobiografi eller sjølvbiografi er ei livsskildring forfatta av den skildringa handlar om. Ein slik tekst kan byggja på minnet til forfattaren, meir enn ein biografi skriven av ein annan, som gjerne byggjer på ulike kjelder som dokument og inter ...

                                               

Skjønnlitteratur

Skjønnlitteratur viser til litteratur som hovudsakleg er dikta opp, til forskjell frå sakprosa, som skal skildra faktiske tilhøve. Sidan antikken har ein delt skjønnlitteratur i hovudsjangrane epikk, lyrikk og dramatikk, som igjen kan delast inn ...

                                               

Surrealisme

Surrealisme er ei kunstretning i biletkunsten og litteraturen som oppstod i byrjinga av det 20. hundreåret og var inspirert av det umedvitne, slik dette vert definert i psykoanalysen. Surrealismen var påverka av Freud og teoriane hans om det unde ...

                                               

Utopi

Ein utopi er ein førestilt lukkeleg stad eller tilstand. Ordet er danna av dei to greske orda ou eller eu og topos. Det kan brukast om urealistiske tankar om draumesamfunn, eller om romanar som skildrar slike samfunn. Ordet "utopia" blei først br ...

                                               

Vise

Ei vise er eit formelt enkelt dikt som det er sett melodi til og som kan syngjast. Diktet kan ha episk eller lyrisk innhald. Ein kan skilje mellom folkeviser, som er blitt overført ved munnleg tradisjon og finst i ulike variantar, og litterære vi ...

                                               

Vits

Ein vits er ei stutt og fyndig historie som handlar om ein humoristisk situasjon. Vitsar kan òg vera morosame jamvel om dei tilsynelatande er utan poeng. Vitsen er ein utprega munnleg sjanger, og skil seg frå skrøna ved at han ofte er stuttare, o ...

                                               

James Bond

James Bond, òg kjend som 007 er ein av verdas mest kjende heltefigurar og fiktive spionar. Han er skapt av forfattaren Ian Fleming i skyggen av den kalde krigen. Bond er spion for den britiske etteretningstenesta MI6, og sidan han vart introduser ...

                                               

Carl Hamilton

Carl Gustav Gilbert Hamilton er hovudperson ei rekke bøker som Jan Guillou har skrive. Hamilton, med dekknamnet Coq Rouge, er ein greve, mordar og etteretningsagent i statens teneste, men med ei fortid som revolusjonær kommunist. Han blei utdanna ...

                                               

Jonas Fjeld

Sjå også musikaren Jonas Fjeld Jonas Fjeld er helten i ein norsk spaningsromanserie skrive av Øvre Richter Frich frå 1911 og utover. Starten var i det små, men då Frich slo gjennom og vart kjend som forfattar vart serien veldig populær. Fjeld-ser ...

                                               

Grev Dracula

Greiv Dracula er fiktiv figur som vart introdusert i Bram Stokers gotiske roman Dracula frå 1897. Boka har inspirert mange andre romanar og noveller om same figur, og dessutan ei rekkje skrekkfilmar. I romanen er Dracula ein transilvansk vampyrgr ...

                                               

Hufsa

Hufsa er ein fryktinngytande figur i Tove Janssons historier om Mummitrollet. Ho spreier skrekk og kulde rundt seg, og frys det ho står på. Ein kan sjå Hufsa som symbol for redsla for det ukjende eller ei personifisering av einsemda. Ho har også ...

                                               

Jon Blund

Denne artikkelen handlar om den tradisjonelle eventyrskikkelsen Jon Blund. For den tyske dokkefilmen om Jon Blund, sjå Jon Blund film Ol Lukkeøye vert omdirigert hit. For songen, sjå Ol Lukkøye. For boksaren med dette kallenamnet, sjå Ole Klemets ...

                                               

Peter Pan

Peter Pan er ein figur skapt av J.M. Barrie i skodespelet Peter Pan frå 1904 og i tre bøker: The little white bird Peter Pan og Peter Pan og Wendy. Den siste av bøkene er blitt filmatisert fleire gonger; mest kjend er Disney-filmen Peter Pan. Dei ...

                                               

Sulamitt

Sulamitt er eit bibelsk ord som i uttrykk som "heile sulamitten" tyder ‘alt i hop’ eller ‘heile hurven’. Uttrykket byggjer på eldre kristne uttydingar av Høgsongen i Det gamle testamentet. Namnet Sulammit i kap. 6.13 er då sett som eit bilete på ...

                                               

Albert Åberg

Albert Åberg er ein litterær figur og hovudperson i ein serie barnebøker som er skriven og illustrert av den svenske forfattaren Gunilla Bergström. Albert er ein liten, ganske vanleg gut, som bur saman med pappaen sin. Albert har ein oppdikta ven ...

                                               

Prolog

For programmeringsspråket, sjå Programmeringsspråket Prolog, for prolog i sykling, sjå Prolog i sykling Prolog er eit stykke tekst som kjem innleiingsvis som ein introduksjon til eit litterært verk. Prologos var ein del av den antikke tragedie. D ...

                                               

Rammeforteljing

Rammeforteljing er ein del av eit større litterært verk som omsluttar ei eller fleire andre forteljingar. Teknikken er særleg brukt i samband med noveller og ein del i romanar. Tradisjonen med å bruka rammeforteljing kan førast tilbake til Midtau ...

                                               

Antihelt

Antihelt er ein hovudperson i ein roman, film eller anna som manglar konvensjonelle helteeigenskapar, som mot, idealisme eller moral, og opptrer motsett av det ein ville venta seg av rolletypen. Sjølv om antiheltar kan utføra handlingar som er mo ...

                                               

Medvitsstraum

Medvitsstraum eller stream of consciousness vert i psykologien kalla den konstante straumen av vekslande tankar og kjensler som eit menneske har i medviten tilstand. Omgrepet vart for fyrste gong bruka av den amerikanske psykologen William James ...

                                               

Sjanger

Sjanger, òg skrive genre et eit omgrep for grupperingar av biletkunst og skulptur, litterære verk, musikkverk, film og andre kunstnariske uttrykk og presentasjonar etter kjenneteikn som til dømes stil, språk, innhald, komposisjonsform, presentasj ...

                                               

Svetlana Aleksijevitsj

Svetlana Aleksandrovna Aleksijevitsj er ein russiskspråkleg forfattar frå Kviterussland. Ho er fødd i Stanislav, dagens Ivano-Frankivsk, i den dåverande sovjetrepublikken Ukraina. Aleksijevitj har skrive ein serie dokumentarromanar om "sovjetmenn ...

                                               

Ivo Andrić

Ivo Andrić var ein jugoslavisk forfattar, diplomat og politikar som i 1961 fekk Nobelprisen i litteratur "för den episka kraft varmed han gestaltat motiv och öden ur sitt lands historia." Den mest kjende boka til Andrić er Broen over Drina. Andri ...

                                               

Miguel Ángel Asturias

Miguel Ángel Asturias var ein guatemalansk forfattar og diplomat. I 1967 fekk han Nobelprisen i litteratur for den såkalla Banantrilogien, med begrunninga "for dei fargerike litterære verka sine, med djupe røter i den nasjonale eigenarten og trad ...

                                               

Samuel Beckett

Samuel Beckett var ein irsk forfattar, fødd i Dublin. Han debuterte som lyrikar på engelsk, men skreiv for det meste verka sine på fransk. På 1950-talet var han ein leiande representant for absurd teater. I dei absurde skodespela Mens vi venter p ...

                                               

Saul Bellow

Saul Bellow var ein canadisk-fødd amerikansk forfattar som i 1976 fekk Nobelprisen i litteratur "for den menneskelege forståinga og skarpsindige analysen av samtidskulturen som sameinast i kunsten hans." Kort tid før han fekk Nobelprisen, fekk ha ...

                                               

Jacinto Benavente

Jacinto Benavente y Martínez var ein spansk dramatikar og journalist som i 1922 blei tildelt Nobelprisen i litteratur "för det lyckliga sätt varpå han fullföljt den spanska dramatikens ärofulla traditioner."

                                               

Henri Bergson

Henri Bergson var ein fransk filosof og professor ved Collège de France i Paris 1900-1922. Bergson blei tatt opp i Académie française i 1914 og fekk i 1927 Nobelprisen i litteratur "på grunn av dei rike og inspirerande ideane og den briljante dug ...

                                               

Pearl Buck

Pearl Sydenstricker Buck var ein amerikansk forfattar. Ho fekk Nobelprisen i litteratur i 1938 for "för rika och äkta episka skildringar ur kinesiskt bondeliv och för biografiska mästerverk." Seks år før fekk ho Pulitzerprisen for The Good Earth.

                                               

Ivan Bunin

Bunin er mest kjend for sin realistiske prosa der hovudtemaet er livet på landsbygda i det førrevolusjonære Russland. Han held såleis fram den russiske 1800-tals tradisjonen med realistisk litteratur, jfr. Anton Tsjekhov, Leo Tolstoj og andre. I ...

                                               

Heinrich Böll

Heinrich Böll var ein tysk forfattar og omsettar. Han blir rekna som ein av dei viktigaste tyske etterkrigsforfattarane og fekk i 1972 Nobelprisen i litteratur "för en diktning som genom sin förening av tidshistorisk vidsyn och ömsint gestaltning ...