ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 205




                                               

Tøffelhelt

Tøffelhelt er ein mann som vert kommandert rundt av kona. Ordet er blitt til gjennom at tøflar, som er vanleg fottøy innomhus, blei brukt som symbol på heimearbeidande kvinner. Ein mann som var "under tøffelen" var ein som var underlagt kona si. ...

                                               

Månsing

Månsing er eit svensk og norsk løynspråk med hovudsakleg norsk grammatikk og ordtilfang, men òg med vesentlege innslag av lånord frå romani rakripa, rodi, jenisch, samisk og ymse andre språk. Dette løynspråket har tradisjonelt først og fremst vor ...

                                               

Pekka Zajkov

Pjotr Mefodijevitsj Zajkov er ein karelsk språkforskar frå Joensuu som framfor alt har arbeidd med karelsk og med akkalasamisk.

                                               

Anarâškielâ servi

Anarâškielâ servi, eller den enaresamiske foreininga, er ei foreining som vart stifta i 1986 i Enare. Stiftingsmøtet vart halde i Ivalo 4.12. Stiftingsmedlemmane var Veikko Aikio, Ilmari Mattus og Matti Morottaja: Morottaja vart den første ordfør ...

                                               

Enaresamisk fonologi

Enaresamisk har desse vokalane vokalsymbola er frå skriftspråket: < a, á, ä, â, e, i, o, u, y ö >. I moderne enaresamisk uttrykker ä og á same fonem, skilnaden er at ä blir skrive berre i første stavinga, og berre viss andre staving innehel ...

                                               

Enaresamisk morfologi

Pronomen blir bøygd i kasus, numerus og person. Som i alle uralske språk blir pronomena ikkje bøygd i genus, sun tyder både "han" og "ho". Tabellen viser nominativ og genitiv for alle kombinasjonar av person og numerus: Her er bøyinga av eit pers ...

                                               

Enaresamisk revitalisering

Enaresamisk revitalisering er eit prosjekt for å snu språkskifteprosessen frå enaresamisk til finsk som hadde gått føre seg i det enaresamiske språksamfunnet i løpet av 1900-talet. Utgangspunktet ved inngangen til det siste tiåret av 1900-talet v ...

                                               

Enaresamisk syntaks

Enaresamisk syntaks er eit oversyn over setningslæra til enaresamisk. Enaresamisk er eit SVO-språk. Syntaksen har store fellestrekk med finsk, og med nordsamisk snakka i Finland.

                                               

Aleksandra Andreevna Antonova

Aleksandra Andrejevna Antonova var ein kildinsamisk lærar, språkaktivist, forfattar og omsetja. Ho budde i Lovozero på Kolahalvøya i Russland. Antonova brukte aktivt det kildinsamiske språket, og deltok i arbeidet med å danna det offisielle kildi ...

                                               

Georgij Kert

Georgij Martynovitsj Kert var ein sovjetisk seinare russisk språkforskar som framfor alt har arbeidd med kildinsamisk. I tillegg til ein deskriptiv grammatikk over kildinsamisk frå 1971 samt to tekstsamlingar frå 1961 og 1988 i lag med V.Z. Panfi ...

                                               

Kildinsamisk ortografi

Etter den russiske revolusjonen var den sovjetiske språkpoltitikken at alle minoritetsspråka i Sovjetunionen skulle få eigne skriftspråk, og at alle skulle lære å lese og skrive og få skoleopplæring på sitt eige språk. I 1932 drog ei gruppe frå I ...

                                               

Rimma Kurutsj

Rimma Dmitrievna Kurutsj var ein russisk forskar og politikar frå Murmansk med moldavisk bakgrunn. Utanfor Russland er ho mest kjend som språkforskar med arbeida sine om andrespråkslæring og leksikografi for kildinsamisk.

                                               

Murmanskka guovllu Sámesearvi

Murmanskka guovllu Sámesearvi, engelsk Association of Sámi in the Murmansk Region, russisk Общественная организация cаамов Мурманской области OOSMO er ein organisasjon for samane på Kolahalvøya. Murmanskka guovllu Sámesearvi har tyngdepunktet sit ...

                                               

Vladimir Vladimirovitsj Tsjarnoluskij

Vladimir Vladimirovitsj Tsjarnoluskij var ein russisk, seinare sovjetisk språkforskar og etnograf. Tsjarnoluskij deltok i forskingsreisa til Kola-halvøya i 1927, der vart interessa hans vekt for samisk språk. Han samla inn etnografisk materiale, ...

                                               

Joshua Wilbur

Joshua Karl Wilbur er ein amerikansk lingvist som har spesialisert seg på pitesamisk. For tida arbeider han som gjestelektor i digital humaniora ved Universitetet i Tartu.

                                               

Girko-sálbmagirji

Girko-sálbmagirji vart ved kongeleg resolusjon den 23. august 1957 den første offentleg autoriserte samiske kyrkjesalmeboka i Noreg. Girko-sálbmagirji byggjer på eit utval av salmar frå den samiske salmeboka Salbmagirje frå 1897, omsett til det s ...

                                               

Salbmagirji

Sálbmagirji er namn på fleire utgåver av ei samisk salmebok med tilfang av salmar frå den gamle kyrkjesalmeboka til M.B. Landstad. Den første utgåva kom i 1870 under tittelen Salbmagirje: Ibmeli gudnen ja same-særvvegoddidi bajas-rakadussan Salme ...

                                               

Sámi Girječálliid Searvi

Sámi Girječálliid Searvi er ei samisk forfattarforeining som blei stifta i 1979. Ho er ei fagforeining for skjønnlitterære forfattarar som skriv på samisk og dekkjer heile det samiske området, med medlemmer i Norge, Sverige, Finland og Russland. ...

                                               

Susanna Angéus-Kuoljok

Susanna Angéus-Kuoljok var ein svensk forfattar og språkforskar og ein av dei fremste forkjemparane for lulesamisk. Ho var frå Tjiengalluokta i nordre Jokkmokk og gjorde dei første undersøkingane i morsmålet sitt i Jokkmokk på 1970-talet. Alt ett ...

                                               

Árran

Árran er det lulesamiske senteret på Drag i Tysfjord kommune. Det inneheld administrasjonen til Sametinget, språk- og kulturarbeidarar og ein lulesamisk barnehage. Árran arrangerer kurs i lulesamisk. Med utgangspunkt i Árran-miljøet har det vorte ...

                                               

Lulesamisk morfologi

Lulesamisk morfologi, eller lulesamisk bøyingslære er ei oversikt over korleis ord i lulesamisk blir bøygd. Som alle samiske språk har lulesamisk ein rik morfologi, eller mykje bøying.

                                               

Bergsland-Ruong-rettskrivinga

Ifølgje Bergsland si eiga framstilling kom "spørsmålet om ny samisk rettskrivning" opp i samband med Margrethe Wiig si ABC-bok, som ifølgje Bergsland "visstnok" alt frå byrjinga var laga med tanke på svensk-norsk samarbeid, og det var "en selvføl ...

                                               

Henrik Ganander

Henrik Ganander var ein finsk grammatikar frå Raumo. Han var blant dei første som forska på samiske språk. Han var også den første i Finland som skreiv ei fullstendig framstilling av eit samisk språk, Grammatica Lapponica frå 1743. I den samiske ...

                                               

Konrad Nielsen-rettskrivinga

Konrad Nielsen-rettskrivinga var ei rettskriving for nordsamisk som vart brukt i Konrad Nielsen og Asbjørn Nesheim sitt monumentale ordboksverk Lappisk ordbok I-IV 1932-1938 og i trebandsverket Lærebok i lappisk. Ut over desse to verka vart retts ...

                                               

Knud Leem

Knud Leem var ein norsk prest, misjonær og språkforskar. Knud Leem innleia det vitskaplege studiet av samisk, med ein grammatikk frå 1748, og to ordbøker, frå 1756 og 1768. Leem var også leiar for Seminarium Lapponicum ein periode, og han arbeidd ...

                                               

Nordsamisk morfologi

Nordsamisk morfologi, eller bøyingsverket i nordsamisk skil seg typologisk sett frå bøyingsverket i dei andre uralske språka. Der hovudtentensen er at dei uralske språka er agglutinerande, er nordsamisk på mange måtar meir lik flekterande språk.

                                               

Nordsamisk ortografi

Nordsamisk ortografi har ei fleire hundre år gammal historie attom seg, med ei ulik utvikling i alle tre landa nordsamisk blir snakka, fram til 1979, då nordsamisk fekk ein felles ortografi.

                                               

Nordsamisk syntaks

Nordsamisk syntaks eller setningslære er læra om korleis nordsamisk set ordfirmer saman til større strukturar. Nordsamisk blir snakka i både Noreg, Sverige og Finland. Dette er kanskje den delen av nordsamisk grammatikk der dei ulike majoritetssp ...

                                               

Uttale av nordsamisk skriftspråk

Uttale av nordsamisk skriftspråk er ikkje eit direkte samband mellom bokstav og lyd, som i finsk, men ulikskapane er regelmessige. Bokstavane har nesten alltid same lydverdi.

                                               

Margarethe Wiig

Margrethe Wiig var ei norsk prestekone og seinare bispinne, i Karasjok og på Sortland. Wiig er framforalt kjend som forfattaren av den første samiske ABC-boka, ABC. Wiig budde i Karasjok frå 1923 til 1934), der mannen hennar, Alf Wiig, var prest. ...

                                               

Eliel Lagercrantz

Eliel Lagercrantz var ein finsk fennougrist. Han skreiv magisteravhandlinga si i 1919, og doktorerte i Helsingfors i 1927. I studietida studerte han både i Hamburg, Budapest og Paris. Lagercrantz vart professor i Helsingfors i 1965. Han arbeidde ...

                                               

Israel Ruong

Israel Ruong var ein samisk språkforskar og professor i samisk språk og kultur ved Uppsala universitet. Israel Ruong vart fødd i Arjeplog, og hadde pitesamisk som morsmål. Han tok lærarutdanning i Luleå, og doktorerte på avhandlinga Lappische Ver ...

                                               

Skoltesamisk fonologi

Vokalar: Alle vokalane kan vere korte og lange. Vokalane kan danne 12 diftongar: Vokalane kan også vere korte eller lange, sjølv om det ikkje kjem fram av skriftspråket.

                                               

Skoltesamisk morfologi

Skoltesamisk morfologi skil seg lite frå morfologien til dei andre samiske språka. Kasusmorfologien skil seg frå nordsamisk ved å ha partitiv kasus, og frå meir konservative samiske språk ved

                                               

Sørsamisk fonologi

Sørsamisk har åtte korte vokalar: i, e, æ, a, y, ü, u, o. Sett opp i vokalfirkanten, med IPA-symbol, får vi dette biletet Jf. Bergsland 1982: I tillegg har sørsamisk tre lange vokalar og ni diftongar:

                                               

Sørsamisk morfologi

Sørsamisk morfologi, eller bøyingsverket i sørsamisk er ein typisk representant for bøyingsverket i uralske språk. Språket har mange grammatiske kategoriar som blir uttrykt morfologisk, og bøyingsverket er agglutinerande.

                                               

Sørsamisk syntaks

Sørsamisk syntaks, eller setningslære, er læra om korleis sørsamisk set ordformer saman til større strukturar. Det er denne delen av sørsamisk grammatikk som skil seg mest frå det vi finn i dei andre samiske språka.

                                               

Samisk punktskrift

Samisk punktskrift er punktskrift tilpassa dei samiske alfabeta. Ho vart laga av Otto Prytz på starten av 1980-talet og godkjend av Samisk språknemnd i 1994. Tabellen ovafor er, med unntak for den siste bokstaven, bokstavane for nordsamisk. Sørsa ...

                                               

Sydlapska bokspråket

Sydlapska bokspråket var eit samisk skriftspråk som vart utvikla i Sverige på midten av 1700-talet for å kunna nyttast i misjonsarbeidet blant samane innanfor heile det dåvarande Sverige. Det vart hovudsakeleg basert på den samisken som vart prat ...

                                               

Lene Antonsen

Lene Antonsen er ein samisk språkforskar frå Tromsø i Noreg. Ho er tilsett som førsteamanuensis i samisk ved Institutt for språk og kultur ved UiT Noregs arktiske universitet. Lene Antonsen er cand.philol. med ei hovudoppgåve om språkendring i bø ...

                                               

Hans-Hermann Bartens

Hans-Hermann Bartens er ein tysk fennougrist. Bartens studerte i Göttingen og Groningen, og arbeidde frå 1978 som forskar og seinare professor i fennougristikk i Göttingen. Bartens har framfor alt erbeidd med og fremja studiet av dei samiske språ ...

                                               

Raija Bartens

Raija Raakel Bartens oppr. Jokinen Vasa) er ein finsk lingvist. Ho var professor i fennougristikk ved Helsingfors universitet 1980–1997. Ho forska på samisk kasussyntaks og verbmorfologi i sentrale og austlege uralske språk. Seinare i karriera ar ...

                                               

Knut Bergsland

Knut Bergsland var ein norsk språkforskar og var professor i fennougristikk ved Universitetet i Oslo frå 1947 til 1981. Han debuterte som språkforskar med den historisk orienterte artikkelen Lalternance consonantique date-t-elle du lapon commun? ...

                                               

Rogier Blokland

Blokland er fødd i Dordrecht. Han studerte ved Universitetet i Groningen, der han tok mastereksamen i 1997 og der han fekk doktorgrad med Cornelius Hasselblatt som rettleiar i 2005. Etter studia jobba han som lektor, gjesteførelesar og vitskapleg ...

                                               

Jakob Fellman

Jacob eller Jakob Fellman var ein finlandsk prest og naturforskar. Han var far til Isak Fellman. Fellman var sokneprest først i Utsjoki 1819–32 og deretter i Lappajärvi. Han preika og skreiv på samisk og var den første som i skrift nytta kemisami ...

                                               

Jens Andreas Friis

Jens Andreas Friis var ein norsk språkforskar og forfattar. Friis var fødd i Sogndal i Sogn. Han tok først teologisk embetseksamen. Seinare studerte han samisk språk i Christiania og vidare hos Elias Lönnrot i Finland. Han vart dosent i lappiske ...

                                               

Arvid Genetz

Runeberg, Johan Ludvig: Hirvenhiihtäjät Söderström 1884 Auerbach, Berthold: Sysmäläinen salanimellä Kusta Karjalainen; K. E. Holm 1877 Ruotsin valtakunnan laki Oskar Favénin ja J. G. Sonckin kanssa; SKS 1896

                                               

Ignác Halász

Ignác Halász var ein ungarsk språkforskar, litteraturvitar, lærar og medlem av Det Ungarske Vitskapsakademiet. Halász er viktig for språkhistoria i Norden ved at han var den første som utførte ei systematisk gransking av sørsamisk.

                                               

Gustav Hasselbrink

Gustav Hasselbrink var ein svensk prest og språkforskar. Han er framfor alt kjend for den store ordboka si over sørsamisk, og for ei tidleg autosegmental analyse over sørsamisk omlyd. Hasselbrink var i mange år prest i Vilhelmina, og det var der ...

                                               

Kaisa Rautio Helander

Kaisa Rautio Helander er ein finsk språkforskar og stadnamngranskar, som har spesialisert seg på samisk namnegransking. Ho er professor i samisk stadnamngransking ved Samisk høgskole i Kautokeino. Rautio Helander har både forska på korleis samisk ...