ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 184




                                               

Knute Rockne

Knute Kenneth Rockne var ein norsk-amerikansk utøvar og trenar innan amerikansk fotball. Han var fødd Knut Rokne på Voss og emigrerte alt som barn til Chicago i Illinois, USA. Han arbeidde som laboratorieassistent hjå Julius Arthur Nieuwland ved ...

                                               

Karl Rolvaag

Karl Fritjof Rolvaag var ein US-amerikansk politikar. Han var guvernør i Minnesota frå 1963 til -67, innvald for Democratic-Farmer-Labor Party. Rolvaag var fødd i Northfield og døydde i same byen. Far hans var forfattaren Ole Edvart Rølvaag.

                                               

Marie Sandvik

Marie Sandvik var ein norsk-amerikansk lærar og misjonær. Ho var frå Joranger i Luster kommune og busett i Minneapolis i Minnesota. I 1920 emigrerte Sandvik frå Noreg til Amerika. Ho vart lærar ved ein misjonsskule i Seattle, og byrja arbeida i s ...

                                               

Atle Selberg

Atle Selberg var ein norsk matematikar, kjent for arbeidet sitt i analytisk talteori. Selberg vert rekna som ein av dei fremste talteoretikarane gjennom tidene. Selberg vart fødd i Langesund. Både faren hans og hans to eldre brør var matematikara ...

                                               

Eyolf Soot

Eyolf Soot var ein norsk målar frå Aremark, som er best kjend for sine naturalistisk inspirerte bilete, til dømes Barnemordersken. Kanalbyggjaren Engebret Soot var farfar hans.

                                               

Carl Søyland

Carl Søyland var ein norsk-amerikansk forfattar, reportar og redaktør. Søyland emigrerte til USA 25 år gammal i 1919. Han var sjefredaktør for Nordisk Tidende frå 1940 fram til pensjonering i 1963. Grunnlagt i 1891, Nordisk Tidende var ei norsksp ...

                                               

Einar A. Tandberg-Hanssen

Einar A. Tandberg-Hanssen var ein norsk-amerikansk astrofysikar. Han tok graden dr.philos. i Oslo i 1960. Tandberg-Hanssen hadde forskjellige stillingar ved Universitetet i Oslo og ved forskingssenter i USA. Han vart i 1974 tilsett ved Space Scie ...

                                               

Merle Antony Tuve

Merle Antony Tuve var ein amerikansk fysikar av norsk avstamming. Han var tilsett ved Carnegie Institution i Washington D.C. frå 1926. Frå 1946 til 1966 var han direktør for Department of Terrestrial Magnetism ved same stad. Tuve er kjent for tid ...

                                               

Per Ivarson Undi

Per Ivarson Undi vart fødd på garden Undi i Vik i Sogn og Fjordane. Han var ein av dei 8 borna til Iver Pedersen 1762-1837 frå garden Gullbrå i Vik og Inger Akseldtr 1775-1838 frå garden Skjervheim i Myrkdalen. Per Ivarson Undi gifta seg med Anna ...

                                               

Oswald Veblen

Oswald Veblen var ein amerikansk matematikar, geometikar og topolog. Arbeida hans vart utnytta i atomfysikken og relativitetsteorien. Han beviste Jordans kurveteori i 1905. Forfedrane hans kom opphavleg frå Noreg. Han hadde ein doktorgrad ved uni ...

                                               

Thorstein Veblen

Thorstein Bunde Veblen var ein norsk-amerikansk sosiolog og økonom, og ein grunnleggjar, i lag med John R. Commons, av rørsla for institusjonell økonomilære. Han var ein sterk kritikar av amerikansk økonomi, og er mest namngjeten for verket The T ...

                                               

William Houlder Zachariasen

Fredrik William Houlder Zachariasen var ein norsk-amerikansk fysikar som frå 1930 hadde virket sitt ved University of Chicago. Han er mest kjend for røntgenundersøkingane han gjorde av krystallar, og i 1945 gav han ut boka Theory of X-ray Diffrac ...

                                               

Prinsesse Ragnhild, fru Lorentzen

Prinsesse Ragnhild, fru Lorentzen var ei norsk prinsesse og det eldste barnet til kong Olav av Noreg og kronprinsesse Märtha av Noreg. Prinsesse Ragnhild Alexandra vart fødd på Slottet i Oslo, som den første norskfødde prinsessa sidan mellomalder ...

                                               

Austmarkmus

Austmarkmus, vitskapleg namn Microtus levis, er den einaste smågnagaren med fast bestand på Svalbard. Musa er innført med hjelp av menneske, truleg på sovjetiske skip mellom 1920 og 1960 som frakta høy til sovjetiske busetjingar ved Isfjorden. I ...

                                               

Bever

Bjor viser hit, sjå òg øl. Bever eller bjor er den største gnagaren som finst på den nordlege halvkula. Beverane omfattar familien Castoridaæ med dei to artane Castor canadensis og Castor fiber. Førstnemnde høyrer heime i Amerika, mens sistnemnde ...

                                               

Bisam

Bisam er eit pattedyr i hamsterfamilien. Bisamen høyrer opphavleg heime i Nord-Amerika. Eksemplar vart sett ut i Finland og Russland for å auka talet på pelsviltartar, og arten har derfrå òg spreidd seg til Noreg. Han er ført opp på Norsk svartel ...

                                               

Blåkval

Blåkval er ein bardekval i finnkvalfamilien. Blåkvalen blir 30 meter lang med ei kroppsvekt på 180 tonn og er dermed både det største dyret som lever i dag, og det største dyret me veit har eksistert nokon gong. Bestanden vart kraftig redusert av ...

                                               

Brunlangøyre

Brunlangøyre, tidlegare kalla langøyreflaggermus, er ei flaggermus i glattnasefamilien. Flaggermusa lever i Europa frå Portugal i vest til Uralfjella i aust og nord til Skandinavia. Brunlangøyre finst i store delar av Sør-Noreg nord til Nord-Trøn ...

                                               

Brunrotte

Brunrotte er truleg den arten dei fleste tenkjer på som ei typisk rotte. Ho høyrer til musefamilien, men kan bli 29 cm lang. Brunrotta formeirar seg raskt. Hoa går drektig i berre 21 dagar og får 8-15 ungar i kvart kull. Ungane vert kjønnsmodne e ...

                                               

Dvergmus

Dvergmusa er eit pattedyr som høyrer til musefamilien. Ho er knøttlita; vekta på vaksne dyr er mellom tre og elleve gram, oftast seks til åtte gram. Ho minner om skogmusene med den relativt lange halen sin, men skil seg frå dei med mellom anna fo ...

                                               

Dåhjort

Dåhjort eller dådyr, dama eller Cervus dama, er eit hjortedyr som lever i Europa. Dei fleste stadene der dåhjorten finst, lever han i parkar og er berre delvis vill. Han vart innført til Noreg fleire gonger på 1900-talet, og det finst mellom 100 ...

                                               

Elg

Elg er eit stort hjortedyr, det største som finst i dei fleste skogområda i Nord-Europa, og blir ofte omtala som skogens konge. Dyra er viktige bytte for menneske, og er i tillegg blitt eit symbol på mange nordlege område, som Noreg, Sverige og C ...

                                               

Finnkval

Finnkval, Balaenoptera physalus, er ein bardekval i finnkvalfamilien. Finnkvalen finst i alle verdshava, men er sjeldan i tropiske farvatn. Det vert somme tider skrive at han, i motsetning til andre store bardekvalar, et mykje fisk, men forskinga ...

                                               

Grevling

Grevling eller svintoks er eit mårdyr som finst i tempererte strok i mesteparten av Eurasia. Han er spesielt talrik på Dei britiske øyane. I den norske faunaen er han lett å kjenne att på dei svarte og kvite teikningane i andletet.

                                               

Grindkval

Grindkval er ein art i delfinfamilien. Namnet kjem frå oldnordisk grind. På færøysk kalla ein kvalen opp etter flokken sin likskap med ei rekke grinder. Det sams skandinaviske namnet kjem frå Færøyane, der grindkvalen heiter grindahvalur og ein f ...

                                               

Grønlandssel

Grønlandssel er ein sel i hårselfamilien som held til i Nordishavet. Dei kan bli opptil 40 år gamle, men 20-30 år er vanlegare i naturen.

                                               

Hare

Haren finst frå Fennoskandia til det austlege Sibir; i tillegg finst det isolerte grupper i Alpene og på Irland. Haren har forøvrig vorte innført til Shetland og Færøyane. Tidlegare vart polarharen rekna som ein underart av haren, men no ser ein ...

                                               

Havert

Havert, haverkn eller gråsel er ein stor sel som lever i temperert til kjølig vatn langs den nordlege atlanterhavskysten. Det er òg ein liten bestand i Austersjøen. I Noreg er han vanlegast frå Trøndelag og nordover, med ei lita stamme ved kysten ...

                                               

Husmus

Husmusa er ein gnagar som høyrer til musefamilien. Musene kan kjennast att på den mørkt gråbrune pelsen med gultonar på ryggen og sidene, smussgrå buk og gulgrå føter og tær, føtene er skittenbrune med kvite ytre tåledd. Halen til husmusa er om l ...

                                               

Ilder

Ilder er eit lite rovdyr i mårfamilien. Tamilderen sitt latinske namn er Mustela p. furo. Ilder er i slekt med mellom anna jerv, grevling, skunk, mink, røyskatt og snømus. Ilder finst i store delar av Europa, nordgrensa går i Søraust-Noreg, så de ...

                                               

Klappmyss

Klappmyss er ein sel som lever i Nord-Atlanterhavet både på europeisk og amerikansk side, sørover til norskekysten. Klappmyssen ynglar på pakkisen, men streifdyr kan vandra langt sørover, heilt til Portugal. Hannar kan nå ei lengd på 2.5 meter og ...

                                               

Knølkval

Knølkval, Megaptera novaeangliae, er ein bardekval i finnkvalfamilien. Han finst i alle verdshava, men er sjeldan i Middelhavet. Bestanden vart sterkt redusert over heile verda av industriell kvalfangst, før arten vart freda i 1966. Bestanden har ...

                                               

Kvalross

Kvalross en er ein stor selart som finst i Arktis. Han er den største selarten i norske farvatn, og er mest kjend for dei karakteristiske støyttennene sine. Namnet kjem av norrønt hrossvalr, men trass i dette er ikkje dyret i nær slekt med korkje ...

                                               

Kvitkval

Kvitkvalen vart første gongen skildra av Peter Simon Pallas i 1776. Han er medlem av Monodontidae -familien saman med narkvalen. Dei tidlegaste anane til kvitkvalen er den utdøydde Denebola brachycephala frå seint i miocen. Eit enkelt fossil er f ...

                                               

Mink

Den amerikanske minken, eller berre mink, er eit mårdyr innfødd til Nord-Amerika. Den etter kvart ganske store europeiske bestanden er dels innførd av Sovjet som jaktvilt, og dels etterkommarar av rømde dyr frå pelsdyrfarmar. Dyret er vanleg i No ...

                                               

Moskusfe

Moskusfe, òg kalla moskusokse og moskusku, er ein arktisk, sterktluktande jortar. I vår tid finst moskusfet naturleg i arktisk Nord-Amerika og på Grønland. Fram til siste istida fanst det òg moskusfe i Europa, og det finst i dag òg små flokkar et ...

                                               

Mårhund

Det vitskaplege namnet til mårhunden tyder nattevandrar som liknar ein vaksebjørn. Forskarar trur linja som mårhunden høyrer til skilde lag med dei andre canidane for om lag 7-10 millionar år sidan. I storleik er mårhunden som ein liten rev, og h ...

                                               

Nebbkval

Nebbkval, Hyperoodon ampullatus, er ein tannkval i spisskvalfamilien. Han er nært i slekt med sørnebbkvalen, som lever på den sørlege halvkula, men denne vert rekna som ein eigen art. Nebbkvalen lever i Nord-Atlanterhavet, både på amerikansk og e ...

                                               

Nise

Nise er ein liten tannkval som lever nord i Atlanterhavet, Beringhavet, Stillehavet og Svartehavet. Dei sym sakte i små flokkar og lever som regel av ymse små stimfisk. Ved norskekysten er arten særs vanleg frå Oslofjorden til Varanger, i tillegg ...

                                               

Ringsel

Ringsel eller snadd er ein sel som lever i arktiske og subarktiske strøk, sørover til norskekysten. Streifdyr kan vandra sør til Portugal, New Jersey og California. Han er òg påtruffen nær Nordpolen. Det finst òg ringsel i Bottenvika, i Ladogasjø ...

                                               

Røyskatt

Røyskatt er eit lite rovdyr i mårfamilien. Han held til på den nordlege halvkula i tempererte, subarktiske og arktiske område. Røyskatten er vanleg i heile Noreg, men bestanden blir påverka av tilgangen på smågnagarar, og er på topp i muse- og le ...

                                               

Rådyr

Rådyr er eit lite hjortedyr. Eit rådyr veg gjerne ca. 18-30 kg, har spinkle bein og spisse klovar. Om sommaren er gjerne pelsen raudbrun, medan vinterpelsen er meir gråbrun. Råbukken har eit enkelt gevir med opptil tre taggar per horn.

                                               

Skjeggflaggermus

Skjeggflaggermus er ei flaggermus i glattnasefamilien. Flaggermusa lever i Vest-Europa nord til Sør-Noreg, aust til Uralfjella og sør til Middelhavet, med ein bestand også i Marokko. Ho lever i mange ulike landskapsområde, men er meir tilbøyeleg ...

                                               

Skoglemen

Skoglemen, Myopus schisticolor, er eit pattedyr i hamsterfamilien. Det er det einaste dyret i slekta Myopus. Utbreiingsområdet til arten strekkjer seg frå Skandinavia austover til den russiske stillehavskysten og sør til Mongolia og Kina. I Noreg ...

                                               

Småskogmus

Småskogmus, Apodemus sylvaticus, er eit pattedyr i musefamilien. Musa lever over det meste av Europa, frå atlanterhavskysten og Island i vest til dei vestlegaste delane av Russland i aust, dessutan i Nord-Afrika. Musa er svært tilpasningsdyktig o ...

                                               

Snømus

Snømus er eit lite rovdyr i mårfamilien. Han held til på den nordlege halvkula i tempererte, subarktiske og arktiske område. Utbreiinga og levesettet er elles mykje likt den større slektningen røyskatt. Snømusa finst i heile Noreg og held gjerne ...

                                               

Spekkhoggar

Spekkhoggar, vagn eller staurkval er ein tannkval i delfinfamilien. Han kan verte om lag 10 meter lang og vege 10 tonn. Ein spekkhoggar kan ete 100 kilo fisk om dagen. Spekkhoggaren er det mest utbreidde av sjøpattedyra. Han er mest vanleg temper ...

                                               

Spissmus

Spissmus er ein familie av insektetarar. Dei liknar mus på utsjånad, men skil seg frå dei på mange vis ettersom mus er gnagarar medan spissmus er insektetarar. Familien omfattar nokre av verdas minste pattedyr, knøttspissmus er verdas nest minste ...

                                               

Storkobbe

Storkobbe eller blåsel er ein sel som lever i arktiske og subarktiske strøk, sørover til norskekysten. Storkobben er den største av dei ekte selane på den nordlege halvkula. Hannane kan bli 2.5 meter og vega 300 kilo, medan hoene blir litt større ...

                                               

Sørhare

Sørhare, Lepus europaeus, er eit pattedyr i harefamilien. Sørharen er nært i slekt med vanleg hare, og er den mest utbreidde harearten lenger sør i Europa. Han har kome til Noreg ein gong etter 1800. På den norske svartelista er han oppført som e ...