ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 140




                                               

Jølstramål

Jølstramålet er det gamle talemålet blant jølstringar. Av di Jølster kommune har to senter i kvar ende av det store Jølstravatnet har målet variert mellom den indre og nedre delen av området. I seinare tid har målet generelt vorte meir utvatna og ...

                                               

Segmentasjon

Segmentasjon eller segmentering er ei utvikling i talemålet der eit langt fonem blir delt i to ulike fonem. Segmentasjon kan gjelda både konsonantar og vokalar. Ein lang konsonant blir vanlegvis skriven som ein dobbelkonsonant. Døme på segmentasj ...

                                               

Strilamål

Strilamål er den dialekta som strilane snakkar. Dei som vert kalla strilar bur på Strilelandet, som er namnet på områda omkring Bergen - hovudsakleg Nord- og Midhordland.

                                               

Vestlandsk

Vestlandske målføre eller vestlandsk er ei samnemning for dei dialektane som blir tala i området frå Romsdal i nord til Agder i sør. Desse målføra delar ein vidare inn i nordvestlandske målføre, sørvestlandske målføre og sørlandske målføre. Jølst ...

                                               

Altasaka

Altasaka, av somme kalla Altaaksjonen, Alta-konflikten og Stillaaksjonen, var ein av dei bitraste konfliktane i Noreg i siste halvdel av 1900-talet. I første fasen gjaldt saka motstand frå lokale interesser mot NVE sine planar for vasskraftutbygg ...

                                               

Folkeaksjonen mot utbygging av Alta-Kautokeinovassdraget

Folkeaksjonen mot utbygging av Alta-Kautokeinovassdraget vart stifta 12. juli 1978 i Alta i Finnmark fylke. Folkeaksjonen vart leiande i kampen mot vasskraftutbygging i Altaelva. På det meste hadde dei 20 000 medlemer. Til saman 10 000 deltok i d ...

                                               

Mathias Henrikssøn

Mathias Henrikssøn var fødd i Danmark. Han var via til prest og var munk på Sørø inntil han vart utnemnd til abbed på cistercienserklosteret på Tautra i 1510. Han vart utnemnd av abbed Henrik Christiernssøn Tornekrans ved Sørø og abbed Herlaug av ...

                                               

Olav Engelbrektsson

Olav Engelbrektsson eller Olav Engelbriktsson var den siste av dei katolske erkebispane i Noreg. Han prøvde å hevda norsk sjølvstende og føra vidare den norske katolske kyrkja trass i den lutherske reformasjonen. Olav Engelbrektsson var fødd i Tr ...

                                               

Anne Jonsdotter

Anne Jonsdotter var ein norsk godseigar på Helgeland. Foreldra hennar er ikkje kjende. Det er påstått at ho var av adelsslekta Benkestokk på Meløy, men det er neppe rett. Det er meir sannsynleg at faren var ein innvandra skotte, Jon Sinclair, som ...

                                               

Anders Dass

Anders Dass var ein norsk prest og godseigar, son til Margrethe Andersdotter og diktarpresten Petter Dass. Anders Dass gjekk som gut latinskule i Bergen før han vart oppteken som student i Kjøbenhavn rundt 1691. Han tok magistergrad, deretter stu ...

                                               

Niels Friis

Niels Thomassen Friis var ein norsk krigar og prest som levde på 1600-talet. Det er nærmast uråd å greie ut om dei mange Friisættene i Norderlanda i seinmellomaldaren. I Danmark er det på 13- og 1400-talet ei tylft med Friisar som fører segl og u ...

                                               

Ingeborg Grytten

Ingeborg Grytten var ein norsk salmediktar og prestedotter frå Sunnfjord. Saman med Dorothe Engelbretsdotter er ho den einaste kjende kvinnelege diktar i Noreg på 1600-talet. Livet hennar var prega av at ho vart spedalsk i ung alder. Grytten vart ...

                                               

Peder Olssøn Nordmand

Peder Olssøn Nordmand var ein norsk kjøpmann og offiser. Han var fødd kring 1615 i Idd, der faren var sokneprest. Peder slo seg ned i Halden der han dreiv handel. Då Tønne Huitfeldt i 1658 vart lens-mann for Idd og Marker, men samstundes i Danmar ...

                                               

Erik Must Angell

Erik Must Angell var ein norsk jurist og politikar. Angell tok gradene cand.theol. og cand.jur., begge med laud. Han blei borgarmeister i Throndhjem i 1774. I 1782 blei han medlem av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab. Han blei president v ...

                                               

Petter Andersson Dass

Petter Andersson Dass var ein norsk godseigar på Helgeland, fødd på Alstahaug prestegard. Han var son til Rebekka Lorentzsdotter Angell og sokneprest Anders Dass, og soneson til diktarpresten Petter Dass. Petter Dass d.y. flytta inn på Tjøtta gar ...

                                               

Diktaren Johan Vibe

Johan Vibe var ein norsk-dansk diktar som tilhøyrde den danske adelsslekta Vibe. Han var ein eldre bror til generalkrigskommissær Ditlev Vibe.

                                               

Truels Wiel

Truels Wiel var ein norsk kanselliråd og handelsmann, og blir rekna som stamfar til Halden-greina av slekta Wiel. Truels Wiel og broren Claus vart oppfostra hjå den eldste broren deira, Peder Wiel som opphavleg kom frå Strømsø i Drammen. Medan bå ...

                                               

Hans Gude

Hans Fredrik Gude var ein norsk kunstmålar under romantikken. Han var ein av våre fremste nasjonalromantiske målarane i Noreg. Hans Gude var noko av eit vedunderbarn og fekk undervisning av Johannes Flintoe allereie som tolvåring, deretter gjekk ...

                                               

Arinbjørn herse

Arinbjørn herse, fødd omkring 900 og død omkring 970, var ein norsk stormann og skald. Arinbjørn var ein mektig hovding og herse i Firdafylke, og far hans var Tore Roaldsson herse. Mor hans var Arntrud Arinbjørnsdotter; ho var etterkomar etter sk ...

                                               

Audun Illskælda

Audun Illskælda var ein norsk skald som var aktiv på slutten 800-talet. Fødeår og fødestad er ikkje kjent, heller ikkje når han døydde.

                                               

Bjarne Kolbeinsson

Bjarne Kolbeinsson var ein norsk-orknøysk skald og geistleg. Han var biskop på Orknøyane frå 1188 til han døydde, men i Noreg vart han kanskje mest kjend som skalden som dikta "Jomsvikingdråpa".

                                               

Einar Tambarskjelve

Einar Eindridesson Tambarskjelve var ein norsk stormann frå Trøndelag. Det meste av opplysningane vi har om han, finn vi i dei norrøne kongesogene, t.d. Fagerskinna, i sogene om Olav Tryggvason og Olav den Heilage. Han er òg nemnd i to lausaviser ...

                                               

Eirikssønene

Eirikssønene var sønene til Eirik Blodøks og kona hans, Gunnhild Ossursdotter. Dei er også ofte skildra som Gunnhildssønene, sidan Gunnhild var kjend som den eggande drivkrafta bak dei. Eirik Blodøks fall i eit slag i England i 954. Eirikssønene ...

                                               

Erp lutande

Erp lutande var ein norsk skald som levde omkring år 800. Han er nemnt i den islandske landnåmaboka der det er opplyst at dotter hans, Astrid Sløkedreng var gift med skalden Brage Boddason. Etter som ein reknar Brage Boddason som ein historisk pe ...

                                               

Gange-Rolv

Gange-Rolv eller Hrólfr Rögnvaldsson var ein vikinghøvding og sogefigur frå Vest-Noreg. I følgje norsk og islandsk tradisjon er denne personen identisk med den historiske Rollo av Normandie som blei normannisk fyrste i 911. Gange-Rolv fekk tilnam ...

                                               

Gregorius Dagsson

Gregorius Dagsson var ein norsk høvding i borgarkrigstida. Gregorius Dagsson var lendmann for kong Inge Krokrygg, og Snorre fortel i Haraldssønenes saga at Gregorius og Inge si mor Ingerid Ragnvaldsdotter freista å styra den vanføre kongen.

                                               

Halldor Ukristne

Halldor Ukristne var ein norsk skald som var aktiv i byrjinga av 1000-talet. Det einaste vi veit om Halldor Ukristne er at det er nemnt i Skaldatal, at han var ein av hirdskaldane hjå Eirik Håkonsson Ladejarl då han hadde styringa med Noreg i tid ...

                                               

Håkon Ivarsson jarl

Håkon Ivarsson var ein norsk stormann, son av lendmannen Ivar Kvite. Han var jarl i Vest-Götaland under kong Stenkil og seinare jarl i Halland under kong Svein Estridsson. Han var fødd omkring år 1027 og døydde omkring år 1080.

                                               

Ingolf Arnarsson

Ingolf Arnarson er halden for å vere den første norrøne busetjaren på Island. I fylgje dei islandske kjeldene hadde han reist ut frå "Fjalir" i Fjordane i Noreg. Nordmannen Ingolf var ikkje den første frå Norden som vitja og levde på Island. Land ...

                                               

Kalv Arnesson

Kalv Arnesson, norrønt Kálfr Árnason, var ein norsk høvding i kristningstida med eigedomar i Trøndelag og sete på Egge. Han var ein av Arnessønene, son av Arne Armodsson og Tora, dotter hans Torstein Galge, bror til mellom anna Finn Arnesson på A ...

                                               

Kjetil Jemte

Kjetil Jemte eller Kjetil Anundson var ifølgje sagaen den første kjende nybyggjaren i Jämtland. Ifølgje Snorre Sturlason var Kjetil son av Anund Jarl i Sparbu i Nord-Trøndelag. Soga om Håkon den gode og soga om Olav den heilage fortel at Kjetil J ...

                                               

Kveldulv Bjalvesson

Kveldulv Bjalvesson var ein norsk bygdehovding og skald som levde på slutten 800-talet. Ein reknar med at han vart fødd omkring 820 og døydde omkring 890.

                                               

Olve Nuva

Olve Nuva var ein norsk skald som levde på slutten av 800-talet og i byrjinga av 900-talet. Far hans var Kåre Vemundsson Berle-Kåre eller Berdlu-Kåre frå garden Berle ved Hornelen i Bremanger. Bror hans var Øyvind Lambe, lendmann på Sandnes i Als ...

                                               

Skule Torsteinsson

Skule Torsteinsson var ein islandsk skald, han var fødd om lag 970 og truleg døydde han litt før år 1040. Han var soneson av den kjende skalden Egil Skallagrimson og etter Skaldatal var han ein av skaldane hos Eirik Håkonsson Ladejarl i tida frå ...

                                               

Tora Torbergsdotter

Tora Torbergsdotter var ei norsk dronning og kongsmor. Ho var gift med Harald Hardråde og mor til kongane Magnus II og Olav Kyrre. Tora høyrde til den mektige Giskeætta. Ho var dotter til arnmødlingen Torberg Arnesson og med det brordotter til Fi ...

                                               

Torbjørn Hornklove

Torbjørn Hornklove var ein norsk skald som var aktiv på slutten 800-talet. Fødeår og fødestad er ikkje kjent, heller ikkje når han døydde.

                                               

Torolv Kveldulvsson

Torolv Kveldulvsson var son åt Kveldulv Bjålvesson og Salbjørg Kåresdatter, og bror til Skallagrim Kveldulvsson som fekk sonen Egil Skallagrimsson. Torolv var gift med Sigrid Sigurdsdotter - "Sigrid på Sandnes". Egilssoga skildrar to kontrastfull ...

                                               

Vilhelm den gamle

Vilhelm den gamle blir rekna som den mest kjende av biskopane på Orknøyane på 1100-talet og tidlegare. I Orknøyingasoga er han nemnt som Vilhjelm biskop.

                                               

Herman Bagger

Herman Bagger var en dansk-norsk gardbrukar, journalist og stortingsmann som var ein iherdig talsmann for bonde-interessene i Noreg. Bagger var frå Lemvig i Jylland, son til ein distriktskirurg. Etter å ha arbeidd som handelsbetjent frå 1815 til ...

                                               

Christian Blichfeldt

Christian Blichfeldt var ein norsk offiser, tollar og stortingsmann. Blichfeldt var fødd i Sæby i Danmark. Han vart student i 1800. I 1808 kom han til Noreg, vart då forfremja til sekondløytnant i Oplandske infanteriregiment, premierløytnant året ...

                                               

Laurentius Borchsenius

Laurentius Borchsenius var ein dansk-norsk embetsmann og stortingsmann. Borchsenius var fødd i Brømme på Sjælland i Danmark. Han vart student i Slagelse i 1789, cand. jur. i 1793. Åra 1792-98 var han tilsett i det danske rentekammeret i København ...

                                               

Johan Budtz

Johan Andreas Budtz var ein dansk-norsk embetsmann og stortingsmann. Budtz var fødd i Randers i Danmark, der faren hans var kjøpmann. Sjølv tok han juridisk eksamen i 1795, og vart kopist i rentekammeret året etter. Frå 1798 var han fullmektig i ...

                                               

Christen Grønnerup

Christen Grønnerup var ein dansk-norsk kjøpmann og stortingsmann frå Hjørring, aktiv i Holmestrand. Grønnerup var frå byen Hjørring på Jylland. I 1809 vart han tilsett på eit handelskontor i Holmestrand, nokre år seinare gifta han seg med ei kjøp ...

                                               

Hans G. Jensen

Hans G. Jensen, fødd i Horsens i Danmark, død i Oslo, var ein norsk fagforeiningsleiar og politikar for Arbeidarpartiet. Jensen var leiar av Arbeidarpartiet 1888-1889. Han var også den første leiaren for Landsorganisasjonen.

                                               

Hans Johnsen

Hans Johnsen var ein dansk-norsk kjøpmann og stortingsmann. Han var far til Jørgen Johnsen, medan Johan Christian Johnsen var ein brorson. Johnsen var fødd i Nykøbing i Danmark. Han innvandra til Kristiansand og Noreg i 1820, og vart kjøpmann i b ...

                                               

Christopher Frederik Lowzow

Christopher Frederik Peter Theodor Lowzow var ein dansk-norsk offiser. Far til Lowzow var generalmajor. Allereie sju år gammal fekk sonen hans sjølv rang som fenrik i faren sitt regiment, to år seinare forfremja til sekondløytnant i Falsterske Re ...

                                               

Ludvig Mariboe

Ludvig Mariboe var ein dansk-norsk forretningsmann og politikar, fødd i København. Mariboe gjekk fyrst i lære hos ein optikar, så hos ein dreiar. Sidan var han i fem år tilsett i eit handelshus i Livorno i Italia. Deretter kom han heim til Københ ...

                                               

Frederik Meyn

Frederik Meyn var ein dansk-norsk offiser og næringsdrivar. Meyn var frå København, der far hans var arkitekt. Han vart offiser i 1807 etter utdanning i heimbyen København. År 1811 vart han forflytta til 15. kompani i Christiania og Noreg. Under ...

                                               

Nicolai Nielsen

Nicolai Nielsen var ein dansk-norsk prest, eidsvollsmann og stortingsmann. Nielsen var fødd i Odense på Fyn i Danmark, far hans var smed. Han var student i 1796 og cand. theol. i 1804. Nokre år frå 1801 styrte han kystsignalstasjonen på Stevns kl ...

                                               

Nils Christian Nilsen

Nils Christian Nilsen var ein dansk-norsk embetsmann og stortingsmann. Nilsen var fødd i Hjørring på Jylland i Danmark, der faren var hattemakar. I ung alder reiste han til Noreg og vart i 1795 eksaminatus juris. To år seinare vart han prokurator ...